Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1756. Հակաթոռին Դիմադրողներ

Եղիազարի մէջտեղ նետած հակաթոռ կաթողիկոսութիւնը, բոլոր հայութիւնը տակնուվրայ ըրաւ, եւ ներհակընդդէմ կիրքեր զօրացան, թշնամութիւններ աճեցան, կաշառքներ յորդեցին, գայթակղութիւնն եւ բաբելոնական խռովութեան վիճակը գագաթնակէտը հասան։ Եղիազարի դէմ մաքառողներէն աւելի ճիշդ թափողն եղաւ Մարտիրոս Կաֆացի, որ երբեմն Եղիազարի բարեկամն էր, բայց վերջին անգամ իրեն չօգնելէն ցաւած, Էջմիածին էր անցած, եւ Ղրիմու եպիսկոպոս եղած (§ 1740)։ Անմիջապէս Կաֆայէ մեկնեցաւ Եղիազարի դէմ պայքարին գլուխն անցնելու համար, ուր որ հանդիպեցաւ ամէն տեսակ նախատինքներով եւ ամբաստանութիւններով ջանաց զայն անուանարկել։ Եւդոկիա հասած ատեն, հոն տեսաւ Եղիազարի անդրանիկ կոնդակը, եւ անկէ առիթ առնելով չարաչար քննադատեց, եւ ըսածները գիրի առնելով՝ նամակի ձեւով Եղիազարի յղեց, երբ տակաւին Բերիա կը գտնուէր, եւ որպէսզի Եղիազար զայն բանայ, պատուաւոր հասցէ դրաւ վրան, Կաթողիկոս Հայաստանեայց վերատառութեամբ։ Անկէ շտապով Էջմիածին անցաւ Յակոբ կաթողիկոսը գրգռելու, եւ բոլոր Եղիազարի հակառակորդներուն կողմէ խօսեցաւ։ Մարտիրոս հասած էր յաւուրս պահոց Յայտնութեան (ԶԱՔ. Բ. 73), որ է ըսել 1665 տարեգլխին։ Նախապէս հաշտուելով Յովհաննէս Մունեցիի հետ, որուն պատրիարքութենէն հանուելուն գրգռիչն էր եղած (§ 1729), անոր ձայնակցութեամբ կաթողիկոսը յորդորեց, որ միասին Կոստանդնուպոլիս երթան, եւ հայրապետական ազդեցութեամբ եւ ժողովրդական համերաշխութեամբ Եղիազարը կործանեն, եւ հակաթոռութեան հերձուածը խափանեն։ Յակոբ առաջիկային ուղեւորութեան առաջարկը գործադրելու խոստմամբ, Մարտիրոսին յանձնարարեց առաջուընէ Կ. Պոլիս երթալ, եւ պէտք եղած միջոցները ձեռք առնել, Եղիազարի հակաթոռութիւնը խափանելու համար։ Իսկ ինքը ջանաց շրջաբերողական նամակներով ժողովուրդը հակաթոռութեան աղետէն զգուշացնել։ Մայրաթոռոյ իրաւունքները պաշտպանել, Հայաստանեայց կաթողիկոսութեան նուիրակութիւնը բարձրացնել, եւ ամէնքը միութեան եւ սիրոյ յորդորներով զօրացնել։ Նոյնինքն Եղիազարի ալ գրեց եւ ձեռնարկին վնասները պարզելով եւ յանուն եկեղեցւոյ երդմնեցուցանելով՝ սիրայորդոր խրատներ ուղղեց։ Յովհաննէս Արզնեցի վարդապետն ալ, որ իմաստուն եւ զգօնամիտ մարդու համբաւ կը վայելէր, իբրեւ միջնորդ եւ պատուիրակ ճամբայ հանեց, հանդիպած տեղերը խրատել, եւ Եղիազարին մօտ ալ երթալով՝ պէտք եղածը խոսիլ եւ կարգադրել։

« 1755. Սարգիս Թէքիրտաղցի   |   1757. Կ. Պոլսոյ Կացութիւնը »
© Gratun.org