Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1758. Եղիազար Թափառական

Եղիազար տակաւին Բերիա եղած ատեն ստացած էր Կաֆացիին յանդիմանական եւ նախատական գիրը (§ 1750), եւ զայն հրապարակաւ կարդացած էր՝ հակառակ Քէօմիւրճեանի եւ իր աշակերտներէն Սուքիաս վարդապետի դիտողութեանց, մեծանձնութիւն ցոյց տալու կերպով մը։ Երուսաղէմ չկրնալով երթալ, թափառայած կը շրջագայէր (§ 1754), եւ զանազան քաղաքներ հանդիպած ատեն (§ 1755), ստէպ կը պարտաւորուէր ծպտիլ իբր վաճառական կամ իբր այլազգի իշխանաւոր կամ ուրիշ տարազով, որովհետեւ հակառակորդները գաւառներու կուսակալներն ալ կը գրգռէին իրեն դէմ զանազան պատրուակներով, եւ ասոնք ալ խնդրակներ կը հանէին զայն ձերբակալելու համար։ Բաւական ամիսներ անցուցած էր Եղիազար այդ կերպով, երբ 1665 ապրիլին Յոպպէէ խառնուեցաւ Եգիպտոսէ եկող կարաւանի մը, բայց Համա հասած ատեննին զինքն ճանչցող գտնուեցաւ, եւ պարտաւորուեցաւ խոյս տալ օթեւանէն, Պէյլանի մէջ հանդիպեցաւ Քէօմիւրճեանի եւ Դաւիթի, որոնց դիտողութիւններուն հանդէպ ապագայ ակնկալութիւններ եւ յաջողութիւններ կը յուսադրէր վստահօրէն։ Նորէն ծպտեալ տարազով, եւ սրընթափ գնացքով ճամբան շարունակեց, մինչեւ հասաւ Պրուսա, միտք ունենալով Ադրիանուպոլիս անցնիլ եւ Քէօբրիւլիօղլուին դիմել եւ այսպէս ալ կանխեց լուր հասցնել Ապրոյի, որպէսզի պէտք եղած կերպով եպարքոսին միտքը պատրաստէ։ Այս առթիւ եպարքոսական կարգադրութեամբ Ադրիանուպոլսոյ մէջ ազգային գործոց համար մեծ ատեն մը բացուեցաւ։ Յովհաննէս Թիւթիւնճին, պատրիարքութենէ ելնելէն ետքը (§ 1755), Թըթըլեաններուն գլխաւորներէն երկու հոգի առած մեծ եպարքոսին ետեւէն էր գացած մինչեւ Սերպիոյ Պելկրատը եւ Մաճառաց դէմ պատերազմին առթիւ անոր տեղափոխութեանց հետեւած, առանց արդիւնք մը ձեռք ձգելու, մինչեւ որ պատերազմին վերջանալուն եպարքոսին ետեւէն Ադրիանուպոլիս եկած՝ այնտեղ կը դեգերէր։ Մարտիրոս Կաֆացին ալ Ադրիանուպոլիս եկած էր Յակոբեան կուսակցութենէ շատերու հետ, որ Եղիազարի կաթողիկոսութիւնը տապալէ եւ Աստուածատուրի պատրիարքութիւնը վերահաստատել տայ արքունի հրովարտակով, որուն հետ կապուած պիտի ըլլար իր փոխանորդութիւնը։ Սարգիս Թէքիրտաղցին տեսնելով որ իր պատրիարքութեան վտանգ կը սպառնար Թիւթիւնճին կողմէ, հարկ սեպած էր ինքն ալ Ադրիանուպոլիս երթալ, որպէսզի իր աթոռը պաշտպանէ։ Այդ միջոցին կը հասնէր Եղիազար Այնթապցին ալ, որպէսզի նոր հրովարտակով եւ նոր զօրութիւնով իրականացնէ իր նպատակը, եւ օծումով ու անունով ստացած կաթողիկոսութեան իսկական գիրք մը տայ՝ Երուսաղէմի մէջ տիրաբար հաստատուելով։ Այդ խառնակ կացութեան լուծումն էր որ եպարքոսէն կը սպասուէր, եւ որուն վրայ ներհակ խորհուրդներով կը ճնշէին Ապրոն՝ որ Եղիազարի պաշտպանն էր, եւ եպարքոսութեան աւագ պաշտօնեայ՝ որ Կաֆացիէ շահուած էր։ Եպարքոսը կանոնաւոր ատեան ալ կազմեց, Կաֆացիին կողմէն Եղիազարի դէմ եղած ամբաստանութիւնները լսելու, ինչպէս են Աստուածատուր պատրիարքէ 200 քսակ արծաթ դրամ առնելով ուրիշ նպատակի գործածելը, ի ծնէ Հայ եղած չըլլալը։ Սակայն եպարքոսը Ապրոյէ խրատուած, ճարտար դարձուածներով ամբաստանութիւնները ջրեց, եւ Եղիազարի կաթողիկոսութիւնը հաստատեց, եւ միւս կողմն ալ չկոտրելով՝ Աստուածատուրի պատրիարքութիւնն ու Մարտիրոսի փոխանորդութիւնն ալ հաստատեց Երուսաղէմի վրայ։ Արդիւնքը Մարտիրոսը գոհացուց, որ հրամանագիրները առնելով փութաց Երուսաղէմ, իսկ Եղիազարը չկրցաւ գոհ մնալ, զի առանց Երուսաղէմի իր կաթողիկոսութիւնը՝ նշանակութիւն պիտի չունենար։ Իսկ Յովհաննէսի եւ Սարգիսի խնդիրին մէջ Եղիազար եւ Ապրոյ ալ Սարգիսի դէմ զինուեցան, պէտք եղած կաշառքներն ալ առատօրէն տրուեցան, եւ պատրիարքութիւնը հաստատուեցաւ Յովհաննէսի վրայ, որ շուտով եկաւ պատրիարքարանի տիրեց, եւ Սարգիս յուսախաբ մնաց բոլորովին։ Այդ եղելութեանց ժամանակը իդէպ է նշանակել 1665 տարւոյ մայիսի վերջերը։

« 1757. Կ. Պոլսոյ Կացութիւնը   |   1759. Յակոբ Երուսաղէմ »
© Gratun.org