Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1759. Յակոբ Երուսաղէմ

Յակոբ կաթողիկոս, որ անմիջապէս Կաֆացին ճամբայ հանած էր ձմեռ օրով (§ 1756), ինքն ալ շատ չուշացուց իր ուղեւորութիւնը, եւ զատիկն ընելով, որ 1665 մարտ 26-ին կը հանդիպէր, որոշեց մտադրութիւնը կատարել։ Զաքարիա կը յիշէ թէ Յակոբ կաթողիկոս կանուխէն ալ Կ. Պոլիս երթալու միտք մը ունեցած էր, եւ Սահակ Մակուեցի եպիսկոպոսը աթոռակալ եւ տեղապահ նշանակելով՝ մինչեւ Եւդոկիա ալ եկած էր, բայց Ոնոփրիոսի կուսակցութեան հանած շփոթներուն պատճառով ստիպուած էր ետ դառնալ Էջմիածին (ԶԱՔ. Բ. 72). իսկ Կաֆացիին գալէն ետքը հարկ տեսաւ ուղեւորութիւնը փութացնել։ Սոյն առիթով ժողովեցան ամենայն առաջնորդք վանօրէից, եպիսկոպոսք եւ վարդապետք, եւ հարք եւ անապատականք, եւ աշխարհական արք երեւելիք, եւ մեծաւ ուղարկեցին զկաթողիկոսն (ԶԱՔ. Բ. 73)։ Այս անգամ Էջմիածինի մէջ տեղապահ մնացող եպիսկոպոսը Մատթէոս եղած պէտք է ըլլայ, որ աթոռակալ անունով յիշուած է սոյն բացակայութեան միջոցին (ԶԱՔ. Բ. 76)։ Ճանբորդութեան նպատակակէտը Կոստանդնուպոլիս էր, բայց Յակոբ լաւագոյն սեպեց նախ չեզոք տեղ մը իջնալ, եւ այնտեղէն որոշել ընելիքը, կացութիւնը կշռելէն ետքը։ Այդ դիտմամբ շիտակ եկաւ Զմիւռնիա, եւ հոն հասաւ երբ արդէն տրուած էին Ադրիանուպոլսոյ մէջ եպարքոսական վճիռները, եւ Մարտիրոս գացած էր Երուսաղէմ (§ 1758)։ Իսկ Եղիազար տակաւին Ադրիանուպոլիս կը դեգերէր, զի առանց Երուսաղէմի վրայ իշխանութեան՝ այնտեղ երթալ չէր կրնար։ Յակոբի նպատակը յայտնի ըլլալուն, դժուար է հաւատ ընծայել՝ կամէր երթալ ի Հռոմ, բայց արգելանի երթալ՝ ըսողներուն (ՊԷՃ. 277), մանաւանդ որ Զմիւռնիա հասնելուն պէս հրաւէր ստացաւ Երուսաղէմէ, որով Աստուածատուր եւ Մարտիրոս կը ծանուցանէին, թէ Երուսաղէմի տիրացած են, եւ այդ կողմէն Եղիազար տկարացած է, եթէ գայ, միասին կը խորհէին Եղիազարի կաթողիկոսութիւնն ալ խափանել տալ, զոր դժուարին չէին կարծեր։ Այդ առաջարկին վրայ Յակոբ որոշեց ուղիղ Երուսաղէմ երթալ, եւ ուր տեղէ որ անցաւ, միշտ համակրութեան նշաններ եւ ձեռնտուութեան նպաստներ կը ստանար, ինչպէս որ Էջմիածինէ Զմիւռիա եկած ատենն ալ ստացած էր։ Եղիազար Ադրիանուպոլսոյ մէջ Ապրոյի միջնորդութեամբ կը շարունակէր Երուսաղէմի պատրիարքութեան հրովարտակն ալ ստանալ, սակայն Քէօբրիւլիւօղլուն այս անգամ պինդ մնաց Աստուածատուրի անունին տուած հրովարտակին վրայ, որուն պաշտպանն էր իր աւագ պախտօնեայն (§ 1758), այնպէս որ Եղիազարեաններէն շատեր, առանց Երուսաղէմի ալ Օսմանեան երկիրներու կաթողիկոսութեամբ գոհանալու կողմն էին։ Սակայն Եղիազար կը պնդէր. Ո՞ւր ապա հաստատեսցի աթոռ կաթողիկոսութեանս։ Ապրոն անտանելի կացութենէն ելնելու համար մտածեց պատրիարք կոչումի վրայ չպնդել, որ Աստուածատուրի վրայ հաստատուած էր, եւ եպարքոսը փոխել չէր ուզեր, այլ նազր եւ միւթէվէլլի կոչումներով գոհանալ, որոնք բաւական էին Երուսաղէմի ստացութեանց եւ մատակարարութեանց տիրանալու, անգործութեան վերածելով Աստուածատուրիպատրիարք կոչումը։ Եղիազար ստիպուեցաւ այդ ձեւին համակերպիլ, ոչ միայն պատրիարք կոչումը ստանալու անհընարութեան համոզուելով, այլեւ վախնալով որ եթէ ուշանայ, մի գուցէ Երուսաղէմի մէջ իր թաքուցած դրամները հակառակորդներուն ձեռքն իյնան։

« 1758. Եղիազար Թափառական   |   1760. Եղիազար Ի Կ. Պոլիս »
© Gratun.org