Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1763. Յակոբի Յաջողուիլը

Յակոբ կաթողիկոս Կ. Պոլիս հասնելով, Իւսկիւտարէ սկսաւ բազմաթիւ դիմաւորողներէ պատուասիրուիլ։ Արեւելցիք, Ջահուկեանք եւ Թըլթըլեանք ամէն մեծարանք կը ցուցնէին, կծու ակնարկութիւններով կը խօսէին եւ ծանր ամբաստանութիւններ կը կուտէին Եղիազարի վրայ, որոնք կը լսէր Յակոբ, այլ չէր ձայնակցէր մեղմօրէն կը պատասխանէր, եւ սիրոյ քարոզներ կը խօսէր։ Այդ հեզահամբոյր ընթացքը մեծ տպաւորութիւն գործեց ամէնուն վրայ, եւ մինչեւ իսկ Եղիազարեանները յորդորեց անոր մոտենալ։ Նոյնինքն Ապրոյ՝ Երեմիայի հետ կաթողիկոսին սկսաւ առաջարկել՝ որ հաւանի կաթողիկոսութեան բաժնուելուն, թող տալով որ Եղիազար Օսմանեան գաւառներու վրայ իշխել, եւ ինքն ալ բաւականանայ Պարսկական երկիրներով։ Յակոբ քաղցրութեամբ կը լսէր առաջարկը, ոչ կը բարկանար եւ ոչ կընդդիմանար, այլ մեղմ խօսակցութիւններով Ապրոն կը դնէր, բաժանումներու երեսէն ազգին կրած ու կրելիք վնասները բացատրելով, զորս Ապրոյ չէր կրնար չճանչնալ եւ չխոստովանիլ, եւ Երեմիա կը ձայնակցէր անշուշտ։ Այս ընթացքով Յակոբ մեծ ընդունելութիւն եւ համակերպութիւն սկսաւ շահիլ, եւ մինչ մայրաքաղաքի մեծամեծներուն եւ իշխանաւորներուն շատերը Եղիազարեան էին, կը սկսէին Յակոբեան դառնալ եւ անոր կողմը բռնել, յորդորել եւ օգնութիւն խոստանալ՝ Օսմանեան կառավարութեան ձեռքով Էջմիածինի իրաւունքները վերահաստատելու (ՉԱՄ. Գ. 714)։ Յակոբի գլխաւոր օգնականները կըլլան Խոսրով եւ Միրզա, Ջահուկեանց գլխաւորներ, եւ վերջապէս կորոշուի որ Յակոբ Ադրիանուպոլիս երթայ եւ թագաւորին ներկայանայ Էջմիածինի իրաւունքներուն պաշտպանութեան համար։ Խոսրով եւ Միրզա անոր կընկերանան, իսկ Ապրոյ եւ Երեմիա ընդդիմութենէ ձեռնթափ կըլլան։ Խոսրով նախապէս կը դիէ, իր բարեկամներէն եւ թագաւորին մտերիմներէն Ղայմազ խան կոչուած պալատականը շահելու, որ բազմէր ընդ թագաւորին ի սեղան (ԶԱՔ. Բ. 73), եւ անոր խորհրդով աղերսագիր մը կը պատրաստուի, եւ կորոշուի որ ուրբաթի աղօթքին առթիւ Յակոբ մէկ ձեռքը աղերսագիրը, եւ միւս ձեռքը Փիլիպպոսի տրուած հրովարտակաը (§ 1700) փողոցին անկիւնը Մէհմէտ Դ. սուլտանին դիմէ, իսկ Ղայմազ ըսելիք խօսքերն ալ կը թելադրէ։ Այնպէս ալ կընէ Յակոբ, որ լայր կսկծանօք եւ դառն հեծեծանօք, երբ երկու գիրերը կը մատուցանէր (ԶԱՔ. Բ. 74)։ Թագաւորը թուղթերը կառնէ, մի՛ լար ըհտիար, մի լար բարաբայ ըսելով, կը ճանչնայ իր իսկ տուած հրովարտակը, եւ խնդրուածին վրայ Ղայմազէն բացատրութիւններ կուզէ, որ պատշաճը կը խօսի Յակոբին համար եւ Եղիազարի դէմ, այնպէս որ թագաւորը բացարձակ հրաման կը հանէ, կատարել եւ հոգալ զամենայն գործ դորա, եւ զգլուխ թշնամւոյ դորա ի մօտոյ իրեն բերել։ Ասոր վրայ պէտք եղած հրովարտակը կը ստացուի, Եղիազարի տրուած իշխանութիւնները ետ կառնուին, եւ կաթողիկոսութիւնն ու Երուսաղէմի պատրիարքութիւնը Յակոբ կը տրուին (ԶԱՔ. Բ. 76)։ Այդ յաջողութիւնը կը ստանար Յակոբ այն միջոցին, որ Երուսաղէմի մէջ Եղիազար ինքզինքը ապահովուած կը կարծէր։ Միւս կողմէ պէտք է գիտնալ թէ Ոնոփրիոս (§ 1754), վերջին անգամ Եղիազարի հետ Երուսաղէմ գացած չէր, եւ երբ Յակոբի յաջողութիւնը տեսաւ, անմիջապէս Եղիազարի դէմ դարձաւ, եւ որպէս զղջացեալ Յակոբին դիմեց, խոստովանելով թէ ահա ծանեայ զանօրէնութիւն իմ։ Յակոբ հաւատաց սուտ եւ նանիր բանից նորա, եւ իրմէ առաջ զայն Էջմիածին ղրկեց լինել անդ աթոռակալ (ԶԱՔ. Բ. 85), որ այս անգամ պարզ գործակալի իմաստով առնուելու է։

« 1762. Եղիազարի Գործերը   |   1764. Յակոբ Կ. Պոլսոյ Մէջ »
© Gratun.org