Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1766. Եղիազար և Մարտիրոս

Եղիազար երբոր լսեց Երուսաղէմի մէջ տեղի ունեցած փոփխութիւնը, եւ Մարտիրոսի պատրիարքութենէ ելնելը, փութաց Կ. Պոլիս գալ, եւ Քէօբրիւօղլուի մոտ Ապրոյի միջնորդութեամբ դիմումները կրկնել, նուէրներն ալ առատացնել, մինչեւ որ յաջողեցաւ իր արդէն ստացած հրովարտակները նորոգել տալ, ու պատրիարք եւ կաթողիկոս անուամբ նորէն Երուսաղէմ երթալ 1668-ին (ԱՍՏ. Ա. 392)։ Բայց չկրցաւ երկար վայելել, զի Մարտիրոս Կ. Պոլիս դարձաւ, եւ նորէն իր վրայ անցուց Երուսաղէմի պատրիարքութիւնը, Եղիազարը ամբաստանելով թէ անհրաման շինութիւններ կատարած է։ Սակայն ընտրած միջոցը ձախող ելք ունեցաւ, եւ հրաման եղաւ ու պաշտօնեաներ յղուեցան անհրաման շինութիւններ քակելու, եւ Մարտիրոս պարտաւորուեցաւ Եղիազարի դիմել, այս բանին առջեւն առնուլ, եւ սա կրցաւ կաշառքներով պաշտօնեաները գոհացնել, եւ միայն փոքրիկ շինուած մի արտաքոյ եկեղեցւոյ եւ վանաց քակելով, հրամանը կատարած ըլլալ։ Եղիազար նորէն իր գիրքը վտանգուած տեսնելո, կամովին հեռացաւ Երուսաղէմէ, եւ Պրուսա քաշուեցաւ անզբաղ հանգստանալու համար, եպարքոսական հրամաններով պատուաւոր կացութիւն մը ապահովելով։ Այստեղ միջանկեալ պարագայ մը կը պատմէ Երուսաղէմի պատմիչը (ԱՍՏ. Ա. 393), զի ուրիշներ կը գրեն, թէ Երուսաղէմի մէջ Աստուածատուրի պատրիարքութիւնը եւ Մարտիրոսի փոխանորդութիւնը վերահաստատելուն վրայ (§ 1765), մնաց պատրիարքութիւնն Երուսաղէմի յայսպիսի վիճակի ամս իբր երիս (ՉԱՄ. Գ. 715)։ Մեր ձեռքը բնագիր յիշատակարաններ կը պակսին իսկութիւնը ճշդելու համար։ Եղիազարի միջանկեալ գալուստին վրայ՝ որն եւ ըլլայ ստուգութիւնը, Մարտիրոս էր որ Երուսաղէմի գործոց գլուխը կը գտնուէր, երբ Աստուածատուր Տարոնեցին խոր ծերութեան մէջ կեանքը կնքեց 1671-ին, ինչպէս ունի Երուսաղէմի Ս. Փրկիչին մէջ եղող տապանաքարը (ԱՍՏ. Ա. 393), թէպէտ ոմանք 1670-ին կը դնեն (ՉԱՄ. Գ. 715, ԲԱՌ. 55)։ Աստուածատուր պատրիարք յաջորդած էր Պարոնտէրին 1645-ին (§ 1688), որով 26 տարի պաշտօն վարած կըլլայ, թէպէտեւ իսկապէս շատ քիչ միջոց գործի գլուխ գտնուեցաւ, երբեմն գահընկեց ըլլալով, երբեմն ալ լիազոր գործակալներ ունենալով իր մոտը, որոնց տիրապէս պատրիարքութիւն կը վարէին։ Բնաւորութեամբ հեզահամբոյր եւ ուղղութեամբ առաքինի անձի մը տիպարը կը կերպարանէ Աստուածատուր, որ անտրտունջ ամէն կացութեան հետ համակերպած է, չուզելով երբեք հեռանալ եւ լքանել Երուսաղէմը, որուն օգտուն եղած էր իր գլուխաւոր նպատակակէտը, ինչ ալ ըլլար իրեն թողուած գիրքը բռնադատեալ կացութիւնը։ Աստուածատուրի մահուամբ Մարտիրոս նովին իսկ պատրիարքութիւնը ստանձնեց, որուն համար նախապէս ստացած հրովարտակներ ունէր, եւ արդէն ալ փոխանորդի անունով պատրիարքութեան վարիչն էր։

« 1765. Մարտիրոս Յերուսաղէմ   |   1767. Եղիազարի Հաստատուիլը »
© Gratun.org