Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1767. Եղիազարի Հաստատուիլը

Աստուածատուրի մահը նորէն կը գրգռէ Եղիազարը՝ Պրուսայի հանգիստը թողուլ եւ Կ. Պոլիս գալ եւ իր կաթողիկոսութիւնը վերակենդանացնել, Երուսաղէմի պատրիարքութիւնը ձեռք ձգելով։ Նպաստաւոր պարագայ մըն էր Կ. Պոլսոյ պատրիարքին փոխուած ըլլալը։ Սարգիս Թէքիրտաղցին, որ սկիզբէն Եղիազարի հակառակորդը եղած էր (§ 1755), վախճանած էր 1670-ին, եւ Էտիրնէքաբուի գերեզմաննոցը թաղուած (90 ԱՄՍ. 202)։ Ժամանակամիջոցիս համար բաւական նորանշան եղելութիւն մըն էր Կ. Պոլսոյ պատրիարքի մը բնական մահուամբ պաշտօնին մէջ մեռնիլը։ Սարգիսի յաջորդած էր Ստեփանոս Մեղրեցի, Էջմիածինի միաբաններէն, նոյն ինքն որ 1660 տարւոյ մեծ հրդեհին պատմութիւնն էր գրած (§ 1740), եւ որ անշուշտ նորէն Կ. Պոլիս կը գտնուէր նուիրակութեան պաշտօնով, հանդարտաբարոյ եւ ըստ կարի գրոց աշակերտ եւ կիրքերու չծառայող անձ մը (ՉԱՄ. Գ. 715)։ Ուրիշ պարագայ մըն ալ կար՝ որ կրնար Եղիազարը քաջալերել։ Երուսաղէմի աթոռին վրայ եղող եւ իջնող պատրիարքներէն՝ թէ ոչ ամէնքը, գոնէ շատերը, դրամական ոյժով նպատակին յառաջ վարելու համար, նոյն իսկ սուրբ սպասները գրաւի դնելով փոխառութեանց կը դիմէին, որով աթոռին կալուածներ կը նուազէին եւ տաճարին գանձարանը կը պարպուէր։ Միաբանութիւնը այդ անտեղութեան առջեւն առնելու համար կառավարութենէ հրաման հանել տալ կուզէր, զի պատրիարքունք Երուսաղէմի մի իշխեսցին մխել զձեռս ՛ ի կարասիս վանաց (ԱՍՏ. Ա. 391), եւ այդ մասին յատուկ գանգատ ալ կընէին Մարտիրոսի դէմ, թէ զամենայն կալուածս եւ զստացուածս վատանեաց ի կամս իւր կորոյս (ԱՍՏ. Ա. 394)։ Եղիազար այդ մասին անբասիր կրնար աթոռէն բան մը չէր հաներ, այլեւ իրենէն զայն պայծառեցնէր։ Այդ պարագաներ, եւ Քէօբրիւլիօղլուի առջեւ Ապրոյի պաշտպանութիւնը, եւ նոյնինքն մեծ եպարքոսին Եղիազարի վրայ կազմած լաւ գաղափարը (§ 1761) չմոռնանք կաշառքներուն ոյժն ալ, գործը դիւրացուցին, եւ անգամ մըն ալ Եղիազար կրցաւ Երուսաղէմի պատրիարքութեան հրովարտակ ստանալ, եւ կրկին զօրութեամբ Երուսաղէմ դառնալ ու աթոռին տիրանալ, կաթողիկոսակերպճոխանալ, եւ անոնց որ իրեն կը դիմէին կաթողիկոսական շնորհաբաշխութիւններ ընել, առանց պնդելոյ նոյնը տարածել Թուրքիոյ բովանդակ Էջմիածնահըպատակ վիճակներուն վրայ։ Իսկ Մարտիրոս Կաֆացին ստիպեալ Երուսաղէմը կը թողու, եւ Կոստանդնուպոլիս կու գայ, բայց Երուսաղէմի պատրիարքի անունը պահելով, իրեն համար առաջնորդարան մը կը բանայ այստեղ, եւ Երուսաղէմի օրհնութեան կոնդակներ գրելով եւ ցրուելով, նըւէրներու կամ աւելի ճիշդ հասոյթի աղբիւր մը կը պատրաստէ իր անուանական պատրիարքութեան։ Հրովարտակ ալ կառնէ իր պատրիարքութեան համար, եւ ուրիշ մըն ալ՝ ինքը չմեռած ուրիշը պատրիարք չանուանելու համար, սակայն ասոնցմով մէկտեղ Կ. Պոլսէ չհեռանար, գոհանալով այստեղ հաւաքած գումարներով (ԱՍՏ. Ա. 378)։ Իսկ Եղիազար 1671-ին վերանորոգած իշխանութիւնը անխափան կը պահէ 10 եւ աւելի տարիներ, Երուսաղէմի վրայ անվրդով իշխանութեամբ եւ կաթողիկոսական անունով, մինչեւ որ Էջմիածինի Մայրաթոռի վրայ իբր օրինաւոր կաթողիկոս բազմելու փափաքին կը հասնի։

« 1766. Եղիազար և Մարտիրոս   |   1768. Յակոբ Յէջմիածին »
© Gratun.org