Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1770. Պարսկսկան Խստութիւնք

Սաֆիղուլի խան, որուն յանձնած էր շահ Սիւլէյման կաթողիկոսին պաշտպան կանգնիլ, շատ շուտ սկսաւ նորաբոյս չարիս գործել։ Թաւրէզէ բոզ կանայս բերել տալով Երեւանի մէջ հաստատեաց, եւ այս մասին պատմիչը կը յաւելու, ոչ էր բնաւ սովորութիւն մերս աշխարհի պահել բոզս (ԶԱՔ. Բ. 89), ինչ որ եթէ բառացի ուղիղ է, լաւ գաղափար կու տայ Հայաստանի քաղաքներուն վրայ։ Իսկ Պարսիկներուն մասին դիտելի է, որ նոյնինքն թագաւորն ալ իր կիրքերը յագեցնելու համար, բռնութեամբ տայր բերել զկանայս մեծամեծ իշխանացն (ԶԱՔ. Բ. 83)։ Սաֆիզուլիի չարիքը ժողովուրդին վրայ ալ կը տարածուէին, զի կեղեքելով ու բռնանալով դրամ դիզելու կը նայէր։ Հրամայեց մեծատուն եւ օտարական մեռելները չթաղել՝ վճարմամբ հրամանագիր չստացած. գողերը չէր պատժեր, այլ միայն տուգանք կամ բաժին առնելով կը թողուր ազատաբար գործել. անձրեւի ատեն քրիստոնէից կ՚արգիլէր տուներէ ելլալ, որով առեւտուրը կը վնասուէր իսլամներու չէր ներեր քրիստոնէից եկեղեցիներ մտնել, մինչդեռ ասոնք ստէպ այն տեղեր կ՚երթային բժշկութեան համար։ Այդ պատճառներով նոյն իսկ Պարսիկներ իրեն դէմ բողոքող եղան, եւ պաշտօնանկութիւնը հետապնդեցին։ Հարկահանութեան խստութիւններուն մասին ալ իբրեւ նմոյշ կրնայ ծառայել, նոյն իսկ Զաքարիա Քանաքեռցի պատմիչին հօրը պատահած արկածը։ Ասլան տղա անուն դասալիք Օսմանցի, մը, Պարսիկներէ պաշտօնի դրուած, Քանաքեռի վրայ հարկահաւաք կու գայ, որպէս զի գրեսցէ գլուխս արանցն եւ ամենայն իրացն, ըստ այնմ գլխահարկ պահանջելու համար։ Ամէն տանուտէրներ սկսան ներկայել իրենց արու զաւակները եւ մերձաւորները։ Մկրտիչ Քանաքեռցի, Զաքարիայի հայրը, Խաչատուր որդին առջեւ ձգած, եւ Զաքարիան շալակած կը ներկայանայ։ Ասլան տեսնելով որ տղաքը փոքր եւ կաղ եւ թիւր ոտամբ են, որով տուրքէ ազատ պիտի մնան, կը բարկանայ եւ կը հրամայէ Մկրտիչը գետինը պառկեցնել, լաւ մը թրջել, եւ մէկ մը գլխուն՝ մէկ մըն ալ ոտքերուն վրայ նստեցնելով չորս հոգիի ծեծել կու տայ այնչափ՝ որ Մկրտիչ անշնչացաւ եւ համարեցին զնա մեռեալ։ Պատճառն էր, իբր թէ ողջ տղաքը ծածկելով խեղանդամները ներկայացուած ըլլայ։ Նոյն գիւղի մէջ Բարսեղ եւ Ղազար անուն երկու անձերու եղունգները հանել կու տայ, Մարուգէ անուն անձ մըն ալ մէկ ձեռքէն կախել տալով գանակոծել կը հրամայէ։ Ծերերը ապահարկ նկատելու համար նշան ըրած էր, որ չկարենան գլուխնին շիտակ եւ ձեռուընին առջեւնին բռնելով քալել։ Իսկ տղայոց համար ալ նշան ըրած էր որ վիզերնուն չափ թելի մը ծայրերը, ակռաներով բռնած ատեննին՝ օղակը կարենայ գլուխնուն վրայէն անցնիլ (ԶԱՔ. Բ. 66)։ Այսպիսի քմահաճ կարգադրութիւնները կը յիշենք իբրեւ նմոյշ այն բռնութեանց եւ հարստահարութեանց, որոնց ներքեւ կը հեծէին Պարսից հպատակ Հայերը, ոչ ուստեք պաշտպանութեան յոյս մը ունենալով, եւ կատարելապէս մատնուած ըլլալով առանց օրէնքի եւ առանց խիղճի պաշտօնէութեան մը ձեռքը։

« 1769. Ոնոփրիոս Երեւանեցի   |   1771. Լատինացելոց Ընթացքը »
© Gratun.org