Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1780. Նիկոլ Հռոմ Կոչուած

Պապական նոր նուիրակ Գալիատիոս Մարէսքոթթի (Galeazzo Marescotti), տեսնելով թէ ինչպիսի այպանելի վարուք կենցաղավարէր Նիկոլ, եւ ոչ դադարէր ի ձեռնադրելոյ գանձինս անբաժանս, համոզեց զայն Հռոմ երթալ, եւ 1668 հոկտեմբեր 11-ին ուղեւորեցաւ Նիկոլ, իր երկու որդիներու հետ, եւ Հռոմ հասաւ դեկտեմբեր 31-ին (ԲՌՆ. 113), 20 հետեւորդներով եւ 21 ձիերով (ԲՌՆ. 204)։ Կրկին էր Հռոմի նպատակը Նիկոլը Հռոմ բերելուն մէջ։ Եթէ մէկ կողմէն անոր անառակ կեանքը իրեն գործին պատուաբեր չէր, միւս կողմէն ալ Նիկոլի փոփոխամիտ ընթացքը ոչ միշտ նպաստաւոր կըլլար Հռոմի նպատակին։ Անոր հեռացմամբ եւ Կերմովիչի տկարամիտ տեղակալութեամբ, աւելի դիւրին պիտի ըլլար յառաջացնել, Լեհերու պետական ոյժն ալ իրենց կողմը ունենալով։ Այդ ոգւով աշխատեցաւ Փիթու՝ Նիկոլի հեռանալէն ետքը, եւ Կերիմովիչի ձեռքով հետզհետէ հեռացուց հին քահանաները, եւ անոնց տեղ նորահաս երիտասարդներ դրաւ իրենց աշակերտներէն, եւ ծիսական փոփոխութիւնները ընդարձակեց նորանոր հերետիկոսութիւնս գտնալով Հայ եկեղեցւոյն մէջ։ Փիթուի յաջողութիւններըզայն արժանի ըրին 1670-ին տեսուչ առաքելութեան անուանուելու պաշտօնապէս (ԲՌՆ. 209)։ մինչ ցայնվայր փոխանորդութեամբ կը վարէր գործը։ Ներքին գժտութիւն մը պիտի կարենար գործին վնասել։ Փիթուի ընկեր ղրկուած Յովսէփ Պակաթթա Վերոնացին (Giuseppe Bagatta da Verona), որ 1670 յունիս 22-ին Իլվով կը հասնէր, ատեցող էր Հայոց եւ չէր համաձայնեցներ Փիթուի ճարտար շահեցողութեանց ուստի խոչընդոտն լինէր յամենայնի, այնպէս որ տեսնալով թէ չէր այլեւս հնար համբերել, անոր ընթացքին, հեռացնելու հարկը կը ծագէր, եւ 1671 յուլիս 15-ին Պակաթթա կը դառնար Իտալիա (ԲՌՆ. 212)։ Այդ միջոցին կը յիշուի Թադէոս Համազասպեան երէցին Լեհաստան գալը, Ոսկանի տպագրած գիրքերը վաճառելու (§ 1748)։ Փիթու կը հակառակի, պնդելով մանաւանդ Դավրիժեցիին պատմութեան վրայ, որուն մէջ խստիւ պախարակուած են Նիկոլի գործերը (ԴԱՎ. 279), բայց Կերիմովիչի թոյլատուութեամբ, Թադէոս վաճառեաց անդ գիրս ինչ, եւ այլովքն էանց յերկիրն Մոլտավիոյ եւ Վալախիոյ (ԲՌՆ. 216)։ Փիթու հարկ տեսնալով նորանոր նպաստներ եւ կարգադրութիւններ ստանալ Հռոմէ, 1671 հոկտեմբեր 26-ին Իլվովէ մեկնեցաւ, եւ 1672 յունուար 16-ին Հռոմ հասաւ, իսկ Լեհահայերը լատինացնելու գործը բաժնելով յանձնեց իր ընկերներէն Օգոստինոս Լօպէլլի եւ Հերոնիմոս Պօսսի կրօնաւորներուն (Agostino Lobelli եւ Girolamo Bossi), որոնք չորս ամիս առաջ յունիս 23-ին Լեհաստան հասած էին (ԲՌՆ. 213), առաջինին յանձնեց վարչականն ու կրթականը, եւ երկրորդին մատակարարականն ու դրամականը (ԲՌՆ. 217)։

« 1779. Փիթուի Տեսչութիւնը   |   1781. Թէոդորոս Վարդանեան »
© Gratun.org