Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1782. Հռոմի Ձեռնարկները

Թէոդորոսի միջադէպը Հռոմը գրգռեց լրջօրէն մտածել Լեհահայերուն եկեղեցական վարչութեան, Նիկոլի անձին եւ անոր յաջորդութեան վրայ։ Մէկ կողմէն խորհուեցաւ լատին զօրաւոր միաբանութեան մը յանձնել գործը, բայց Թէաթինեանց կարգապետը յանձն չառաւ այդ ծանրութեան ներքեւ մտնել, թէպէտ Փիթու հետամուտ էր խորհուրդը իրագործել։ Մտածեցին Դոմինիկեանց ալ դիմել, որոնք մեծ հաստատութիւն ունէին Վարշաւայի մէջ, սակայն սոյն խորհուրդն ալ չիրականացաւ։ Նիկոլը չէին ուզեր նորէն ետ ղրկել, նկատելով անոր անառակ կենցաղը եւ անհաստատ բնաւորութիւնը եւ երկդիմի ընթացքը, մինչ միւս կողմէն Հայեր հետզհետէ աւելի դժուարութեանց եւ վտանգներու ենթարկուած լինելով, մինչեւ իսկ Նիկոլի ներկայութիւնը նուազագոյն չարիք կը սեպէին։ Հռոմ մտածեց Նիկոլի քով օգնական մը նշանակել յաջորդութեան իրաւունքով, եւ հետզհետէ միտքը դարձուց Հայազգի եւ Իլվովացի հայր Պատրիալովիչ Դոմինիկեան կրօնաւորին, Յովհաննէս Քրիստոստուրովիչ Զամոստիայի աւագերէցին, եւ փոխանորդութիւն վարող Յովհաննէս Կերիմովիչ եպիսկոպոսին վրայ, բայց չկրցաւ կատարեալ վստահութիւն կազմել։ Ամէնքը աչքերնին դարձուցին Վարդան Յունանեան Եւդոկիացի աշակերտին վրայ (ԲՌՆ. 228), որ առաջ Լեհաստանի մէջ Կալանոսի եւ Փիթուի ձեռքին ներքեւ կրթուած, 1670 օգոստոսին Անգեղոս Փեվերաթի կրօնաւորին հետ (padre Angelo Peverati) Հռոմ էր ղրկուած (ԲՌՆ. 209), եւ երկու տարի աք ի քաղաքական դպրանոցին Հռոմայ զարգանալով, կատարելապէս Հռոմի վստահութեան արժանացած էր (ԲՌՆ. 228)։ Այդ միջոցին տեղի կունենար Օսմանեանց արշաւանքը Լեհաստանի դէմ՝ Քէօբրիւլիւօղլուի հրամանատարութեամբ, որ 1672 օգոստոս 1672 օգոստոս 26-ին Կամենիցը նուաճեց, եւ սեպտեմբեր 9-ին Իլվովը գրաւեց (ԺՈՒ. 282)։ Լոպելլի եւ Պոսսի Քրաքովս փախան, դպրոցնին քանդուեցաւ, ախշակերտներ ցրուեցան, եւ պարտաւորեալ Լեհահայերու եւ Իլվովի Հայ աթոռին համար ըլլալիք կարգադրութիւններ յետաձգուեցան (ԲՌՆ. 224)։ Միջոց ժամանակէն օգտուեցաւ Հռոմ Հայոց պատարագամատոյցը եւ ուրիշ ծիսական գիրքերը ուղղագրել տալու ըստ օրինակի Լատինացւոց, յատուկ յանձնաժողովի մը ձեռքով, որուն կանդամակցէին Ալռիզիոս Փիթու Իլվովի տեսուչը, Սեբաստիանոս Գերմանացի՝ Դոմինիկեան կրօնաւոր մը, վերոյիշեալ Վարդան Յունանեան, եւ Հռոմի մէջ թարգմանչութիւն ընող Բարսեղ եւ Յովհաննէս քահանաներ (ԲՌՆ. 225)։ Ասոնց գործը այնչափ աղաւաղ եւ աղճատեալ, եւ լեզուն նորատի իմն լեզու հայկական ըսուելու չափ խճողեալ էր, որ Հռոմ ալ իրեն տրուած տեղեկութեանց հիմնուելով հրատարակութիւնը չարօնեց (ԲՌՆ. 226)։

« 1781. Թէոդորոս Վարդանեան   |   1783. Նիկոլի Վերադարձը »
© Gratun.org