Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1784. Նիկոլի Մահը

Նիկոլ Իլվով դառնալէն ետքը հինգ տարի եւս ապրեցաւ՝ խոր ծերութեան հասնելով, բայց եւ խորապէս սուզուելով այն անտեղի կենցաղին մէջ, որուն հետեւեցաւ բոլոր իր երկարակեաց կեանքին եւ երկարատեւ պաշտօնավարութեան մէջ, որ 1626ին Մելքիսեդեկէ ստացած ձեռնադրութենէն (§ 1638) մինչեւ 1681 իր մահուան թուականը (ՉԱՄ. Գ. 643), 55 տարի տեւած է, եւ 22 տարեկան ձեռնադրուած ըլլալով 77 տարեկան մեռած է։ Հռոմէականներու մէջ մեծապէս պատուուած է անոր անունը իբր գլխաւոր գործիչ այդ ձեռնարկին։ Այլ եթէ լաւ քննէին գործին պարագաները, պիտի չհամարձակէին այդչափ գովել բարձրաստիճան եկեղեցական մը, որ ընդհանուր գայթակղութեան առարկայ էր իր հրապարակային շնութեան կեանքովը. եւ առաջնորդարանի մէջ կը պահէր ու կը պատուէր կուսաստանէ խլուած կին մը, եւ անկէ ստացած երկու ապօրէն զաւակները, եւ մինչեւ Հռոմ ալ միասին կը տանէր՝ աշխարհի ցուցադրելով ամենայն անամօթութեամբ։ Եւ երբ բռնադատեալ կը բաժնուի պոռնիկէն, ժամանակ անցնելէն ետքը նորէն զայն մօտը կ՚առնէ երիտասարդական օրերը վերանորոգելու։ Բայց գոնէ հռոմէականութեան հետեւելուն մէջ ուղղամտութիւն եւ անկեղծութիւն ունենար, զի առաջին դիմումը՝ իր ապօրէն ձեռնադրութիւնը ժողովուրդին բռնութեամբ ընդունել տալու նպատակով սկսաւ, եւ մինչեւ վերջն ալ ուրիշ արդիւնք չունեցաւ, բայց եթէ դրամական փոխարինութեան ծառայեցնել եւ իբրեւ վարճկան ծառայ Հռոմի կամքը կատարել, մինչ ժողովուրդէն ալ շահը չդադրեցնելու համար Հռոմի հրահանգներուն ալ սրտով չէր համակերպեր։ Մէկ կողմէ Հռոմէ յղուած Լատին պաշտօնեաները կը նեղէր, ժողովուրդին լաւ երեւնալու համար, եւ միւս կողմէ ժողովուրդը բռնութեամբ եւ հարստահարութեամբ եւ կեղեքումներով կը նեղէր Հռոմի հաճոյական երեւնալու համար։ Փիլիպոս կաթողիկոսի առջեւ հայադաւան եւ հայածէս կանոններու կատարելապէս յանձնառու կ՚ըլլար՝ աթոռը ձեռքէ չհանելու համար, իսկ Հռոմի պատուիրակներուն առջեւ ամէն պայմանի հաւանութիւն կը ցուցնէր՝ դիրքը պահպանելու համար։ Հռոմայ իշխանութիւնք եւ պաշտօնէութիւնք, որոնք այդ ամէնը լաւ գիտէին, ինչպէս պատմութեանս ընթացքին մէջ տեսնուեցաւ, չքաշուեցան երբեք այդպիսի մէկու մը ձեռքով նպատակներուն հետեւիլ։ յայտնի ցուցնելով որ ոչ կրօնքի սրբութիւնը կամ հաւատքի ուղղութիւնը, ոչ խղճի ճշմարտութիւնը կամ բարոյականի մաքրութիւնն էր դիտուած նպատակը, այլ միայն տիրապետութեան ձգտումը եւ իշխանութեան տենդը, որուն համար կ՚արդարանային ամէն միջոցներ եւ կը սրբանային ամէն միջնորդներ, բաւական էր որ նպատակին հասցնէին։ Բայց եթէ միջոցներ եւ միջնորդներ իրենց գոյնն ու բնոյթը գործին վրայ ալ կը ցոլացնեն, ինչպէս ուղիղ միտքը կը ցուցնէ եւ ուղիղ խիղճը կը սորվցնէ, հռոմէականք պէտք է այդ հետեւանքը ճանչնալ իրենց գործին եւ իրենց նպատակին վրայ ալ, որուն համար գործածուած միջոցներէն քանիները յիշեցինք, քանիներ ալ առաջիկային պիտի տեսնանք։

« 1783. Նիկոլի Վերադարձը   |   1785. Մեղրեցին և Յաջորդներ »
© Gratun.org