Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1789. Յակոբի Դիմումը

Այդ գաղափարներ կը գրաւէին Յակոբ կաթողիկոսի միտքն ալ, որ շատ կանուխէն իր եկեղեցւոյն դժբախտ կացութեան գիտակից, եւ անոր լաւագոյն կերպարան մը տալու փափաքող, բայց տեղւոյն եւ պայմաններուն պահանջմամբ անձուկ շրջափակի մէջ մնացած, եւ շուրջը տեսածով տպաւորուելու ստիպուած, սկսած էր մտածել, թէ ինչ կերպով արդօք կրնար օտարին վրայ տեսած առաւելութիւնները ազգային տարրին վրայ փոխանցել, եւ ուրիշ եկեղեցւոյ վրայ իրագործել։ Այդ գաղափարը նոր Յակոբին միտքին մէջ։ Երբոր առաջին անգամ 1665-ին նա Զմիւռնիա եկաւ, անկէ Երուսաղէմ, անկէ ալ Կ. Պոլիս ճամբորդեց (§ 1759), այսպիսի նպատակ մը ունեցած էր։ Նա կ՚ուզէր Օսմանեան մայրաքաղաքի եւ Եւրոպացւոց հետ յարաբերութեան մտնել եւ ուսումնասիրել, թէ ինչպէս հնար է այդ միտքը իրականացնել, եւ ինչ միջոցներով Արեւմտեան առաւելութիւնները Արեւելեաններուն վրայ պատուաստել։ Նա պատրաստ էր այդ նպատակին համար, եթէ հարկ ըլլայ, Արեւմուտք ալ երթալ, որուն կեդրոնը այն դարուն մէջ Հռոմն էր։ Եւրոպացի ուղեւոր մը, որ 1670-ին Զմիւռնիայէ Անգղիա երթալու համար Իտալիայէ կ՚անցնէր, այնտեղ շշուկ մը լսած է, թէ Հայոց առաջին պատրիարքը, իր մի քանի մետրապոլիտների ուղեկցութեամբ, շուտով գնալու է Հռոմ (ԼԷՕ. Ա. 242), բայց թէ քանի մը ամիս Իտալիա մնալով ալ՝ այդպիսի բան մը չէ տեսած։ Եւ ինչպէս պիտի տեսնար 1670-ին, քանի որ արդէն 1667-ին Յակոբ կաթողիկոս ետ դարձած եւ Էջմիածին գացած էր (§ 1764)։ Մեզի համար շատ դիւրին է այդ կէտը վերլուծել։ Յակոբ կ՚ուզէր Արեւմուտքէն օգտուիլ, եւ անոնց ձեռնտուութեամբ Հայ եկեղեցին բարեկարգել եւ Հայ ազգութիւնը բարեզարդել, բայց երբեք չէր ուզեր Հայ եկեղեցին իր ինքնութենէն հանել եւ ազգը լատինացնել։ Իր նպատակին վրայ հաստատուն, իր ծրագիրին վրայ ամուր, կաթողիկոսը հարկաւ մասնաւոր տեսակցութիւններ եւ խորհրդաբար բանակցութիւններ ունեցած է Կ. Պոլսոյ մէջ, եւ ասոնց անձագանգն է, որ մինչեւ Իտալիա եկեղեցական պետութեան, այսինքն պապական թագաւորութեան մէջ լսուած է, երբ Յակոբ Լատիններուն իսկական ծրագիրը իմանալով, ետ կեցած էր իր միտքէն, եւ դարձած էր Էջմիածին։ Իսկ եթէ Էջմիածին դառնալէն երեք տարի ետքն ալ զրոյցը կը լսուէր Իտալիոյ մէջ, նշան է որ ոչ խզելով այլ յուսադրելով բանակցութիւնը փակած էր։ Իրականութիւնն այն է, զոր Եւրոպացի ուղեւորն ալ լաւ թափանցած էր, թէ Հայոց պատրիարքը նոյնքան հեռու էր մի որեւէ օտար եկեղեցուն հպատակուելու դիտաւորութեանց, որքան Հայաստանը հեռու է հռոմէական կրօնի աթոռից (ԼԷՕ. Ա. 242)։

« 1788. Դժուարին Կացութիւն   |   1790. Էջմիածնի Խորհուրդը »
© Gratun.org