Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1791. Յակոբ Ի Կ. Պոլիս

Բաւական հետաքրքրական պէտք է ըլլային կաթողիկոսին Կ. Պոլսոյ մէջ անցուցած օրերուն գործերը, եթէ կանոնաւոր տեղեկութիւններ գրուած ըլլային, կամ մեր ձեռքը գտնուէին։ Եղելութեանց արդիւնքն ալ լոյս չի սփռեր, վասնզի ոչ մի գործ չէ լրացած դեկտեմբերէ օգոստոս ութը ամիսներուն մէջ, զորս Յակոբ անցուց Կ. Պոլսոյ մէջ, ուր եւ մեռաւ եւ թաղուեցաւ։ Կ. Պոլսոյ պատրիարքութեան մասին գիտցուածը՝ Էքմէքճի Սարգիս երէցին 1680ին պաշտօնէ հանուելով՝ Կրպոյ Ռաբունին նորէն պատրիարք ըլլալն է, որ շփոթութեանց վերջանալ, կամ աթոռին կանոնական ձեւ մը տալ ըսել չէ, անուս Կեսարացիին պաշտօնի անցնելովը։ Միայն կը ցուցնէ թէ Յակոբ կաթողիկոս լաւ յարաբերութեանց մէջ գտնուած է Մարտիրոս Կաֆացիին հետ, որուն պաշտպանեալն էր Կրպոյ։ Մարտիրոս նոյն ատեն ամէնէն կարկառուն դէմքն էր Կ. Պոլսոյ մէջ, որ Թօփալ Յովհաննէսն ալ Երուսաղէմի առաջնորդութենէն մերժած, եւ պաշտօնը նորէն իրեն վերադարձուցած էր Խոսրովեան եւ Ջահուկեան եւ Արեւելցի խումբերուն օգնութեամբ։ Յակոբի մօտ իբրեւ մտերիմ խորհրդական կը տեսնանք Երեմիա Չէլէպի Քէօմիւրճեանը, որուն անունը ուրիշ անդամներ ալ տուինք, իբրեւ հմուտ եւ ուսումնական, իբրեւ գործիչ եւ խորհրդական անձնաւորութիւն մը։ Երեմիա որդի էր Ս. Սարգիս եկեղեցւոյ քահանայ տէր Մարտիրոսին (ԹՈՐ. Բ. 401), եւ իր ուսումնական զարգացմամբ թէ ազգային շրջանկին մէջ եւ թէ կայսերական պաշտօնատանց մէջ դիրք եւ յարգանք կը վայելէր, իբրեւ կարող գրիչ եւ ճարտար թարգմանիչ եւ Չէլէպի պատուանունին արժանացած։ Երեմիա ապարան մըն ալ բացած էր Կ. Պոլսոյ մէջ 1667-ին, որ սակայն երկար տեւողութիւն չունեցաւ, զի ընդունելութիւն չգտան իր պատրաստած անհարթ, աղաւաղ եւ մանրագիր տառերը, բաղդատուելով Ոսկանի պատրաստած ընտիր տառերուն հետ (ՀՆԴ. 209)։ Պէտք է կարծել թէ Երեմիայի հաղորդուեցան Էջմիածինիխորհրդակցութեան մէջ հաստատուած գաղտնի տեսութիւնները, եւ անկէ յարմարագոյն խորհրդական մը չէր կրնար գտնել կաթողիկոսը, թէ օտարաց հետ յարաբերութեան մտնելու թէ պետական զգուշաւորութիւնները կարգադրելու, եւ թէ ազգային կազմակերպութեան կէտերը ճշդելու համար։ Երեմիայի կը վերագրուի այն խորհուրդն ալ, որով որոշուեցաւ յատուկ հրաւիրագիր ղրկել Եղիազարի որ Կ. Պոլիս գայ, եւ նոյն ինքն Մարտիրոս Կաֆացին, Եղիազարի հնօրեայ մրցակիցը, հրաւիրակ զրկուեցաւ Երուսաղէմ Եղիազարը համոզելու։ Յակոբի կողմէ գրուած հրաւիրագիրին մէջ Եղիազարի տրուած՝ Սիրեցեալդ իմ ի Քրիստոս պատուական եղբայր ըոչումը, եւ եկ այսր, եւ խորհուրդ արարեալ գտցուք ելս հնարից յօգուտ ազգին՝ առաջարկը (ՉԱՄ. Գ. 718), բաւական են ցուցնել թէ ընդարձակ եւ կենսական խնդիրի մը մասին խորհրդակցութեան կը կոչուէր Եղիազար, եւ Կաֆացիին անձամբ հրաւիրակ երթալը՝ կարեւորագոյն կէտ մը հաղորդելիք ըլլալը կը հաստատէ, Երուսաղէմի մէջ ալ ամէն ակնկալութենէ վեր սիրալիր կըլլան երկու անհաշտ մրցակիցներուն յարաբերութիւնները, եւ Կաֆացին մինչեւ իսկ միջնորդ եւ աղաչաւոր կըլլայ, որ Եղիազար իբր օրինաւոր կաթողիկոս եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւն կատարէ (ՉԱՄ. Գ. 719)։ Քանի որ որոշ տեղեկութիւններ չունինք ձեռուընիս, կը պարտաւորուինք գիտցուած պարագաներու ներքին նշանակութիւնները զննել։

« 1790. Էջմիածնի Խորհուրդը   |   1792. Յակոբի Դիմումները »
© Gratun.org