Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1799. Մխիթար Վանեցի

Եղիազարի օրինաւոր կաթողիկոսութեան միջոցին չանցած, պէտք է որ մեր սովորութեան համատ քաղենք վերջին ժամանակամիջոցին նահատակուած նոր վկաներուն յիշատակները եւ ուրիշ ազգային եղելութիւններ՝ որոնք ընդհանուր պատմութենէն անջատ կը մնան։ Ժամանակագրական կարգով նախ յիշենք Մխիթար Վանեցին, որ խելօք, կորովի, քաջաբան, ձիավար, զինախաղաց, եւ ուժնդակ երիտասարդ մըն էր, եւ այս պատճառով այլազգի իշխաններէն եւ զինուորականներէն ալ սիրուած (ԴԱՎ. 421)։ Օր մը որ Մխիթար տանը մէջ երգով ու քնարով ուրախական ակումբ մը ունէր, այլազգի տղաներ տունը կը պատեն եւ անհանգիստ կ՚ընէն։ Մխիթարին հայրը ցրուելու կ՚ելլայ, իսկ տղաքներ անոր կը զարնեն։ Մխիթար բարկանալով ետեւէն կ՚իյնայ, եւ ոչ միայն կը հալածէր, այլ հայհոյութեամբ անարգէր զհաւատս եւ զօրէնս տղայոց, եւ չէր ալ լռեր երբոր Տաճիկներէն ոմանք իրեն կ՚ազդարարէին։ Կրօնամոլ խումբ մը զինքը ձերբակալելով կը բանտարկէ, Եէնիչէրիները կ՚ազատեն, եւ միջոց մը իրենց մօտ պահելէ ետքը կ՚արձակեն։ Սակայն կրօնամոլներ նորէն կը ձերբակալեն եւ դատաւորին կը տանին, բայց սպանութեան հրաման չելլալուն, կապեալ զձեռն եւ գլուխ ի բաց եւ բոկոտն քաղաքին մէջ կը պտտցնեն՝ ծեծելով, նախատելով, տանջելով, եւ ուրացութեան ստիպելով որ ազատի։ Մխիթար արիութեամբ կը մերժէր, մանաւանդ թէ իր քրիստոնէութիւնը կը փառաբանէր առանց միտք դնելու ազգականներու եւ բարեկամներու առերեսս ուրացութեան յորդորներուն, ոչ ալ կուսակալին խոստումներուն։ Մխիթար հանապազօր նորոգուած ձաղանքէն եւ տանջանքէն եւ չարչարանքէն չէր տկարանար, մինչ որ օր մըն ալ ոմն չարագոյն ի սուխտոցն, այսինքն է կարդացողներէն մէկը առաջին սուրով կը զարնէ, ընկերներն ալ կը հետեւին, եւ փողոցին մէջ կը սպաննեն, ոտքը չուան անցնելով քաղաքէն դուրս կը քաշկռտեն, եւ դիակը կը քարկոծեն եւ քարերու ներքեւ կը ծածկեն։ Մխիթարի նահատակութիւնը տեղի ունեացաւ 1656 նոյեմբեր 12-ին, եւ միւս օր հրաման ստանալով մարմինը հանդիսով թաղեցին ի դիրս Հայոց (ԴԱՎ. 424)։ Մխիթարի մահուան թուականը, հայկական տարեթիւով 1105 գրուած ըլլալուն, եւ այդ տարւոյ ամանորը 1655 հոկտեմբեր 9-ին իյնալուն, ոմանք Մխիթարի նահատակութիւնը 1655 նոյեմբեր 12-ին կը դնեն (ՆՈՐ. 472). սակայն չենք կարծեր թէ պատմիչը ճշդութեամբ միտք դարձուցած ըլլայ հնաւանդ ամանորին, քանի որ ամսաթիւն ալ հայկականով չէ գրուած։

« 1798. Կարծեցեալ Կաթողիկոս Մը   |   1800. Աւետիս Ոստանցի »
© Gratun.org