Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1807. Տպագրութեան Աշխատողներ

Հայ տպագրութեան պատմութիւնը հասուցինք մինչեւ Ոսկանի մահը (§ 1748), եւ դիտել տուինք որ 1674-էն ետքը չխափանեցաւ տպագրական ձեռնարկը, ինչպէս եղած էին նախընթաց փորձերը։ Մարսիլիոյ տպարանը իբր ժառանգութիւն մնաց Սողոմոն Լեւոնեան քեռորդւոյն, բայց Թադէոս Համազասպեան ալ ընկեր էր, գործին մէջ կը գտնուէին նաեւ Նասիպ Գրիգորեան գործակատարը եւ Մատթէոս Յովհաննէսեան Վանանդեցի չարաբարդողը կամ գրաշարը։ Ժամագիրքի տպագրութիւնը, որ Թադէոսի քսութեանց պատճառով Ոսկանի մահուան ալ պատճառ եղած էր, Թադէոսի ձեռք նորանոր նենգութեանց առիթ եղաւ, որ կարծես անձնական շահէ աւելի գործին վնասելու կաշխատէր (ՏՊԱ. 119)։ Հռոմէ գրաքննիչ ղրկուած Յովհաննէս Յակոբեան, Հոլով մականունեալ խառնակիչին ետքն ալ, Թադէոս ժամագիրքին դէմ ամբաստանութիւններ կը տեղացնէր պետական եւ եպիսկոպոսական ատեններուն առջեւ, իրեն գործակից գտնելով Թովմաս Հայրապետեան քահանայ մըն ալ, որ Մարսիլիա հանդիպելուն եպիսկոպոսարանէն քննիչ նշանակուեցաւ։ Թովմասի չափազանց լատինամոլութիւնն մինչեւ իսկ Գաղղիական կառավարութեան առջեւ նկատողութեան առնուեցաւ, եւ ատենական հարցաքննութեան ենթարկուեցաւ, իբրեւ Գաղղիական եկեղեցւոյ ազատութեանց դէմ վարուող, եւ Հռոմի հաւատաքննութեան գործակատարութիւն ընող, եւ հազիւ կրցաւ ինքզինքը արդարացներ եւ անդատապարտ մնալ, բայց 1683 փետրուար 25-ին վճիռով Հայ տպագրութեանց այլեւս չխառնուելու հրաման ստացաւ (ՏՊԱ. 127)։ Այդ եղելութեանց երեսէն շատ նեղութեանց ենթարկուեցան Սողոմոն եւ Նասիպ եւ Մատթէոս, թէպէտ նոյն միջոցին Ժամագիրքին, Սաղմոսի, եւ Հոլովին հեղինակած ճարտասանութեան, եւ ուրիշ մանր գիրքերու տպագրութիւնները կրցան աւարտել (ՏՊԱ. 118)։ Պէտք է յիշատակենք եւս Բարսեղ Կոստանդնուպոլսեցի եւ Յովհաննէս Յակոբեան քահանաներուն Հռոմի մէջ ալ կատարուած մոլեկան շահատակութիւնները, որոնք ոչ միայն Հայ ծիսական գիրքերը իրենց անձկտամիտ ուղղութիւններով խանգարեցին ու աղաւաղեցին, այլեւս Հայ լեզուն ալ ուղղելու յանդգնեցան, նորահնար հոլովումներով եւ խոնարհումներով, որուն համար Հոլով մականուն ստացան։ Ասոնց գործը աննշանակ մնացած կ՚ըլլար, եթէ Հռոմ տպագրել տուած չըլլար 1674-ին Հոլովներու քերականութիւնը, եւ 1677-ին անոնց աղաւաղած պատարագամատոյցը եւ ուրիշ ծիսական գիրքեր (ՉԱՄ. Գ. 662)։ Հոլովներու արտառոց քերականութիւնը, ուրիշ տարածեալ դասագիրք չգտնուելուն պատճառով, հրապարակին վրայ ազդեցութիւն գործեց, եւ գրական լեզուին խանգարման մէջ նշանակելի դեր ունեցաւ բաւական երկար ժամանակ։ Այսչափ ինչ Յակոբ կաթողիկոսի օրով կատարուած եղելութեանց մասին։

« 1806. Դաւիթ Սեբաստացի   |   1808. Մայրաթոռէն Ընտրուիլը »
© Gratun.org