Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եղիազար Ա. Այնթապցի

1816. Սսոյ Աթոռը

Սսոյ աթոռին վիճակն ալ լաւագոյն չէր, մանաւանդ որ հին աղթարմայութեան խմորը ջնջուած չէր Կիլիկիոյ կողմերէն, և ամէն առտնին յուզմունքներ դիւրաւ այդ կողմը կը միտէին։ Աթոռը պառակտման մէջ թողուցինք վերջին անգամ 1679-ին, զի Սիսի մէջ Սահակ Մէյխանէճին և Բերիոյ մէջ Ազարիա Կարկառեցին նստան երկու նախորդ պառակտեալնրու տեղ (§ 1779)։ Ընդհանրապէս Բերիա նստողներ աւելի մօտ էին հռոմէականութեան, տեղւոյն մէջ գտնուող Լատին կրօնաւորներու հետ շփուելով, և իրեն բաժանեալ և տկարագոյն դիրքը Արևմտեայց նպաստներով և հովանաւորութիւններով զօրացնելու համար։ Ազարիա բոլորովին իսկ Լատիններէն գրաւուելով, 1683-ին անձամբ Հռոմ գնաց ծեր տարիքին մէջ (09. ՕՐԱ. 284), թէպէտև ուրիշներ 1683-ին դնեն Ազարիայի ընտրութիւնը և հինգ տարի ալ պաշտօնավարութիւն կու տան (ՉԱՄ. յաւ. 111)։ Ինչչափ ալ Ազարիա հրաժարեալ ըսուի յոմանց (ՍԻՍ. 539) Հռոմ գացած ատենը, մենք աւելի հաւանական կը տեսնենք որ անոր նպատակը եղած է նոր նպաստներով զօրացած վերադառնալ, սակայն իր յառաջացեալ տարիքը չներեց իրեն այդ նպատակը իրագործել, և Հռոմի մէջ վախճանեցաւ ու թաղուեցաւ 92 տարեկան (ՍԻՍ. 539)։ Ազարիայէն ետքը ընդհատած կ՚երևի Բերիայի հակաթոռ աթոռին յաջորդութիւնը, սակայն անգամ մը սկսած պառակտումը բոլորովին չջնջուեցաւ, և որևէ ներքին տարաձայնութեան պահուն, իսկոյն Բերիոյ հակաթոռութիւնը նորոգուած կը գտնենք։ Իսկ Սահակ Մէյխանէճին մինչև 1689 շարունակեց իր կաթողիկոսութիւնը, և իրեն յաջորդ ունեցաւ Գրիգոր Ատանացին, Պիծակ մականունեալ, որուն միայն երկու տարի պաշտօնավարութիւն կը տրուի (ՉԱՄ. յաւ. 111), և հրաժարելով ձեռնթափ եղած կ՚ըսուի (09. ՕՐԱ. 284) 1691-ին։ Սակայն ոչ միայն ժամանակիս պատրիարքներուն և կաթողիկոսներուն հոգիէն շատ հեռու էր՝ ձեռք անցուցած իշխանութիւննին ձեռքէ հանել, այլև անցողական յիշատակ մը, թէ Գրիգոր Կիլիկիոյ կաթողիկոս 1693-ին Հռոմ գացած ըլլայ երկու եպիսկոպոսներու ընկերակցութեամբ (ԿԱԹ. 165), կը հաստատէ թէ Գրիգոր իբր Կիլիկիոյ կաթողիկոս կը շրջէր տակաւին։ Ուստի աւելիպատմութեան կարգին համաձայն կը գտնենք ըսել, թէ Աստուածատուր Սասունցի, Նարին մականունեալ, Գրիգորի վրայ զօրանալով զայն աթոռէն մերժած և ինքն տեղը գրաւած է, և Գրիգոր աստանդական Հռոմ ալ դիմած է, որպէսզի որևէ հռոմէական դաւանութեան պատրուակով նիւթական նպաստ ձեռք ձգէ և անով կարենայ նորէնի իր աթոռը դառնալ։ Սակայն կերևի թէ այս կերպով ալ յաջողութիւն գտած չէ, զի աւելի ուշ, 1703-ին կը գտնենք զայն Երուսաղէմի մէջ (09 ՕՐԱ. 284), և այս կը բաւէ բացատրել Հռոմ երթալուն իսկական նպատակը։ Վասնզի հռոմէականութեան միտումը, որ Կիլիկիոյ և Կոստանդնուպոլսոյ աթոռներուն մէջ կրցաւ դեր մը խաղալ, Երուսաղէմի աթոռին և Երուսաղէմի միաբանութեան վրայ բնաւ չազդեց, և չեր ալ կրնար ազդել, քանի որ շարունակ Լատիններու դէմ ալ մաքառելու պարտաւոր էին՝ Հայակական սեփականութեանց պաշտպանութեան համար (1811)։ Չենք կրնար ճշդել թէ Կ. Պոլսոյ աթոռը ինչչափ մասնակցութիւն ունեցած է Պիծակի և Նարինի մրցումներու, զի 1691-ին կը շարունակէր աշխարհական տեղակալներուն վարչութիւնը (§ 1812

« 1815. Ներքին Պառակտումը   |   1817. Աղթամար և Էջմիածին »
© Gratun.org