Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Եղիազար Ա. Այնթապցի

1825. Եղիազարի Մահը

Այդ տեսութեամբ կրնանք ընդունիլ, թէ Եղիազար ալ իր նախորդին Յակոբի նման կեանքին վերջին միջոցին Էջմիածինէ Կ. Պոլիս ուղևորելու դիտաւորութիւն ունեցած է, այնտեղ աւելի դիւրութեամբ Եւրոպացոց հետ բանակցութեան մտնելու, և անոնցմէ քաղաքական օգնութիւն ստանալու յուսով։ Էջմիածինէ մեկնիլը կը դրուի 1691-ին, բայց Կարինէ կը պարտաւորուի ետ դառնալ, ճամբորդութիւնը վտանգալից տեսնելով (ԶԱՄ. Բ. 37)։ Օսմանեան կայսրը Մէհէմմէտ Դ. գահընկէց եղած էր 1687 նոյեմբեր 8-ին, ներքին խռովութեանց և ապստամբութեանց պատճառով (ԺՈՒ. 296), որ բոլոր ասիական գաւառներուն մէջ ալ տարածուեցան Եէկէն Օսման և Կէտուք Մէհէմմէտ փաշաներու գլխաւորութեամբ, և վեց տարի տևեցին, Սիւլէյման Բ. և Ահմէտ Բ. սուլտաններուն օրով (ԺՈՒ. 299)։ Ճիշդ 1691 տարւոյն յուլիս 14-ին Սիւլէյման Բ. կը մեռնէր և եղբայրը Ահմէտ Բ. կը յաջորդէր, և երկրին խաղաղութիւնը աւելի վրդովուած էր, և Եղիազար չվստահացաւ այդ շփոթ միջոցին ցամաքային ճամբորդութիւնը շարունակել, և ոչ ալ կրնար յաջողութիւն յուսալ Կ. Պոլսոյ մէջ։ Կարինէ ետ դարձաւ Էջմիածին, և ուղևորութեան դժուարութիւններէ ալ տկարացած, քիչ օր ետքը վախճանեցաւ 1691 օգոստոս 8-ին, 9 տարի կաթողիկոսութենէ ետքը, ընդհանրապէս ընդունուած է, թէպէտ Քանաքեռցին կաթողիկոսութիւն հաշուելով և մահուան օրը Էջմիածին մտնելու օրուան հետ նոյն բերելով (ԶԱՔ. Բ. 101)։ Եղիազար թաղուած է Ս. Գայիանէի իւրաշէն գաւիթին աջակողմը (ՄՈՎ. 278)։ Եղիազարի Կ. պոլիս երթալ ուզելուն ուրիշ մէկ նպատակն եղած կըլլայ կրօնական վէճերու ու խտրութեանց բորբոքումը, որոնք Կ. Պոլսոյ մէջ զայրացած էին, և որոնց վրայ իր մտադրութիւնը հրաւիրած էր Երեմիա Քէօմիւրճեան 1690-ին գրած նամակովը (§ 1815)։ Սակայն շատեր զարս իմաստունս (ՉԱՄ. Գ. 722), կամ խելահաս և խոհական անձեր յղելու միտքը կը վերագրեն Եղիազարի (ՄՈՎ. 278), մինչև ուրիշ մը այս խռովութիւնները հանդարտելու համար Կ. Պոլիս երթալու որոշումը կը յիշէ (ԶԱՄ. Բ. 36)։ Բայց որն և ըլլայ ստոյգը, անձամբ կամ պատուիրակով ազգային ընդհանուր գործերուն միջամտելու գաղափարը շատ ուշ ծագած է Եղիազարի միտքը, և իրագործուած ալ չէ։ Իսկ Եղիազարի անձին և ձեռնարկներուն, կարողութեան և ուղղութեան վրայ պատմութեանս ընթացքին մեր տեսութիւնները յայտնած ըլլալով, աւելորդ կը սեպենք մահուընէ ետքը նոյն դիտողութիւնները ամփոփել, որ անգամ մը գրուածները կրկնել պիտի ըլլար։

« 1824. Եղիազարի Ուղղութիւնը   |   1826. Ընտրութիւն ու Նկարագիր »
© Gratun.org