Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1827. Շինարար Արդիւնք

Ազգային կեանքին զանազան պատահարներու պատմութեան շանցած, յիշատակենք Նահապետի շինարար գործերը, որոնց համար հաւանաբար դիւրութիւններ ունեցաւ Եղիազարի թողած անձնական ստացութիւններէն։ Դիտելի պարագայ մըն է, որ կաթողիկոսներ կրնան մեծագոյն և մեծածախ շինութեանց ձեռնարկել, երբ ընդհանուր կերպով աթոռոյ խեղճութեան աղքատութեան գանգատներ ամէն կողմէ կը բարձրանան։ Այդ անհամաձայն եզրներու մեկնութիւնը պէտք է գտնել այն գրութեան մէջ, որ կաթողիկոսներ, ինչպէս նաև անոնցմէ ետև եկող աստիճանաւորներ, անջրպետ մը գրած էին իրենց անձնական ստացութեանց և աթոռոյ սեփականութեանց մէջ։ Ինչ որ իբր իրաւունք և իբր նուէր կը ստանային, կամ թէ կեղեքմամբ ալ կը հաւաքէին, իբրև իրգնց անհատական ստացութիւն կը նկատէին, և իրենց կենցաղին և նպատակին կամ թէ շինարար ձեռնարկներու կը գործածէին։ Այս կերպով աթոռին հանրային ստացութեան քիչ բան կը մնար, կալուածական հասոյթներ կամ որոշ տուրքեր միայն, որոնք շատ չէին պտղաբերեր, և միաբանութեան ուտեստին ու զգեստին ու պահեստին գործածուելու գումարը կանօսրանար, աթոռներ ու միաբանութիւններ խեղճ ու կարօտալից վիճակ կ՚անցնէին, և աթոռներու վրայ ծանրացող տուրքեր անվճար կը մնային և կը դիզուէին։ Այդ կերպով եղած է անշուշտ Նահապետի վարմունքը, եթէ անձուկ և դժուարին օրերու մէջ նշանաւոր շինութիւններ կատարեց, որոնցմէ գլխաւորները Երեւանցին կը յիշէ։ Ասոնք են Շողակաթի եկեղեցին և վանատունը բոլոր յարակիցներով՝ Աղամալ Շոռոթեցի իշխանին ծախքով, Հրազդանէ հանուած առուն լեռծակելով և քարաժայռեր պատռտելով՝ վանքին արտերը ոռոգելու համար, Երեւանի Ձորագեղի վանքին եկեղեցիին, և խուցերուն նորոգութիւնը՝ բոլոր շրջակայ մասերով, Վաղարշապատ և Քանաքեռ և Կոնտ և ուրիշ շատ գիւղերու եկեղեցիներու շինութիւնները, այնպէս որ կրցաւ ըսուիլ, որ յերկիրն Երեւանու որքան քարաշէն եկեղեցիք կան, ըստ մեծի մասին ի սմանէ են շինեցեալք։ Ասոնցմէ զատ Նահապետ արար և զայլ շինութիւնս և զօգտակար գործս յաթոռոյս և յերկիրս, կալուածներ աւելցուց, և եղածները ապահովեցուց արքունական և դատաւորական վաւերագիրներով։ Ինքն սկսաւ և յառաջեցուց Քասաղ գետի վրայ Օշականի գեղեցիկ և մեծածախ կամուրջը (ՋԱՄ. 26) որ մահուընէն ետքը լրացաւ 1706-ին (ԶԱՄ. Բ. 38)։ Այդ շինութիւններ հետզհետէ կատարուեցան Նահապետի կաթողիկոսութեան միջոցին, բայց որովհետև միւս եղելութեանց հետ կապ չունին, ամէնքը մէկէն այստեղ քաղել յարմարագոյն սեպեցինք։ Իրօք ալ այդ շինարար զբաղումները տեղի ունեցան աւելի Նահապետի առաջին տարիները, երբ չէին սկսած ներքին շփոթութիւնները, որոնք տեղի ունեցան ի չորրորդում ամի կաթողիկոսութեան սորին, 1695-ին (ՋԱՄ. 27)։

« 1826. Ընտրութիւն ու Նկարագիր   |   1828. Աղթամարի Խզումը »
© Gratun.org