Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1828. Աղթամարի Խզումը

Ասով ըսել չենք ուզեր, թէ առաջին տարիներուն մէջ ալ միջադէպեր տեղի չունեցանի, վասնզի Նահապետ կարի սաստիկ էր, և ահարկութեամբ կմյր ի վերայ ամենայն եկեղեցականաց (ԶԱՔ. Բ. 136), թէպէտ իր անաչառութիւնը ոչ միշտ նպատակին հասնելու կը ծառայէր։ Կաթողիկոսութեան առջի ամիսներուն մէջ, վշտանալու առիթ ունեցաւ Աղթամարայ կաթողիկոս Թովմասի վրայ, որ Եղիազարին հպատակութիւն էր յայտնած, և Էջմիածինի տևական հնազանդութիւն խոստացած (§ 1817), բայց ասով իր մեծամտութիւնը չէր մերկացած։ Որոշ գրուած չէ, բայց այս միայն յայտնի է, որ Նահապետ Թովմայի վրայ բարկանալով, զայն պաշտօնէն կը զրկէ, և Աւետիս եպիսկոպոս մը կաթողիկոս ձեռնադրելով Աղթամարի աթոռին տիրանալու կը ղրկէ։ Սակայն Թովմաս չընկճուիր։ Աւետիս Պարսկաստանէ կու գար, մինչ Աղթամար՝ Օսմանեան երկիր էր, և Թովմասի շատ դիւրին եղաւ Աւետիսը վտարել տալ կուսակալին ձեռքով, և իր աթոռը ձեռքէ չհանել։ Որպէսզի իր ծերութիւնն ալ պատճառ չըլլայ աթոռին յանկարծ դատարկանալուն և Աւետիսի յաջողելուն, Սահակ Արծկեցի եպիսկոպոսը աթոռակից կաթողիկոս կ՚օծէ, որ յաջողութիւնը ապահովէ Աղթամարի եպիսկոպոսներուն վրայ՝ Էջմիածինէ անկախաբար։ Որչափ Թովմաս Յերիճեցիին առաջին գործը օգտակար էր եկեղեցւոյ խաղաղութեան, այնչափ վնասակար կը դառնայ վերջին ընդդիմութիւնը. սակայն Թովմասի իրաւամբ կրնար ծանր գալ Նահապետի ըրածը, տեսնալով որ իր զիջողութիւնը չարաչար գործածուեցաւ (00. ԲԻԶ. 1198)։ Մենք ալ պէտք է ըսենք թէ անաչառ խստութիւնը վարչական շրջանակի մէջ՝ ոչ միշտ օգտակար արդիւնքներ յառաջ կը բերէ, և Նահապետ աւելի խոհեմութեամբ վարուած, և ապագային համար աւելի օգտակար ընթացք բռնած կ՚ըլլայ, եթէ առիթ չի տար խզելու այն կապը՝ որ երկու աթոռներուն միջև բարեբախտաբար հաստատուած էր։ Աւետիս իրեն տրուած աթոռը գրաւել չկրնալով, հետապնդութենէն ձեռնթափ չեղաւ, և զինքն դեռ գործի վրայ կը տեսնենք մինչև 1697, երբ Թովմաս աւելի գրգռումներով և Օսմանեան կուսակալը գրգռելով, Վանայ մէջ նստող Էջմիածինի հպատակ եպիսկոպոսն ալ հեռացնել տուաւ, և Վանայ վիճակին վրայ Աղթամարեան եպիսկոպոս հաստատեց, և Նահապետ իր իշխանութիւնը ընդարձակելու աշխատած ատեն, վիճակ մըն ալ իր ձեռքէն հանուած տեսաւ։ Նահապետի առաջին քայլը կրնանք դնել 1693-ին։

« 1827. Շինարար Արդիւնք   |   1829. Մատթէոս և Եփրեմ »
© Gratun.org