Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1837. Մխիթար Սեբաստացի

Այդ միջոցներուն էր որ Հայաստանի խորերը կը թափառէր Մխիթար Սեբաստացի սարկաւագը, որուն ապագայ գործունէութիւնը կը պահանջէ կանուխէն պատմել անոր նախընթացը։ Մխիթար Պետրոսեան, և կամ աւագանի նախկին անունովը Մանուկ, 1667 փետրուար 7-ին ծնած Սեբաստիա քաղաքը, տեղական քահանաներու և վարդապետներու մօտ սկսած էր առնել առաջին ուսումները, մինչև որ Ս. Նշանի վանքին միաբան մտնելով, 1685-ին դպիր և 1691-ին սարկաւագ կը ձեռնադրուի՝ առաջնորդ Անանիա եպիսկոպոսէն (ՄԽԻ. 57)։ Մայրաթոռի մէջ ընդարձակագոյն ասպարէզ գտնելու փափաքը, զինքն կը յորդորէ փոքրաւոր մտնել Էջմիածինի նուիրակ Միքայէլ եպիսկոպոսին մօտ, որուն հետ Սեբաստիայէ կը մեկնի 1691 դեկտեմբերին, և ձմեռնային ուղևորութեամբ ու Կարին հանդիպելով Էջմիածին կը հասնին 1692 փետրուարին, Նահապետի կաթողիկոսութեան սկիզբը։ Կարնոյ մէջ է, որ Մխիթար կը գտնէ Խոկումն քրիստոնէական լատիներէնէն թարգմանուած գիրք մը, 1687ին Վենետիկ ապրուած և բոլորովին հռոմէական ուղղութեամբ գիրք մը, զոր Միքայէլ եպիսկոպոս նախահոգ զգուշութեամբ պատանի սարկաւագին ձեռքէն կ՚առնէ։ Կարին ալ մուտ գտած էին Լատին քարոզիչներ ու խիղճեր վրդովելու ճիգեր կը թափէին։ Ստեփանոս Սեբաստացի ուխտաւոր մը, Մխիթարի ծանօթ, Էջմիածին կը հանդիպի նոյն օրեր, և Մխիթար կը հրապուրուի անոր հետ Հայաստանի սրբավայրերը տեսնել, և իր եպիսկոպոսէն գաղտնի հայրենակիցին հետ Էջմիածինէ կը մեկնի, երկու ամիս միայն այնտեղ մնալէ ետքը, և Խորվիրապի ուխտը կատարելով կ՚անցնին Սեւան կղզիին վանքը։ Սևանի եկեղեցւոյն մէջ տեղի ունեցած կ՚ըսուի Մխիթարի տեսիլքը, որուն վկան հարկաւ ինքն միայն է, և որուն մէջ Աստուածածին Մխիթարի կը խօսի, խնդրէ Մխիթար ինչ որ կ՚ուզես, և Մխիթար կը պատասխանէ. Այն կ՚ուզեմ, տիրուհի, ինչ որ դու կ՚ուզես, և Աստուածածին ալ կը խոստանայ. Թող ըլլայ ուզածդ, եղիցի (ՅՈԲ. 6)։ Մխիթարեանք այս տեսիլքին մէջ կ՚ուզեն տեսնել իրենց միաբանութեան հիմնարկութիւնը, և անոր հռոմէական ուղղութիւնը։ Բայց պարագաներ շատ հեռու կը ցուցնեն այդ նպատակը 17 տարեկան սարկաւաիգին միտքէն, որ Էջմիածին եկած էր Մայրաթոռին մէջ բախտը գտնելու։ Եւս առաւել չենք կարծեր որ ըսեն, թէ Սևանի Աստուածածինը, որ այսչափ դարերէ իվեր հայադաւան եկեղեցւոյն մէջ էր, և Սևանի հայադաւան միաբաններուն հովանաւորն էր, նա ալ միտքը փոխած ու հռոմէադաւան դարձած ըլլայ։ Մխիթար վերը յիշուած Սեբաստացի ուղևորին հետ նորէն Սեբաստիա երթալու համար Սևանէ Կարին կու գայ, բայց Բասէնի վանքին առաջնորդ Մելքիսեդ եպիսկոպոս, զինքն վար կը դնէ տղայոց ուսուցչութեան համար, մինչ Կարնոյ Աւետիք եպիսկոպոսն ալ ամէն հնարք ի գործ կը դնէր զինքն որսալու, կը գրէ Մխիթարեանց պատմիչը (ՄԽԻ. 77), այսինքն Կարինի մէջ պահելու, ինչ որ Աւետիքի անձնաւորութիւնը գիտնալով, Մխիթարի վրայ հաւատարիմ հայադաւանութիւն տտեսնելուն վկայութիւն կրնայ համարուիլ։

« 1836. Ստեփանոսի Մահը   |   1838. Աւետիք Եւդոկիացի »
© Gratun.org