Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1838. Աւետիք Եւդոկիացի

Կարնոյ առաջնորդ Աւետիք Եւդոկիացին, զոր առաջին անգամ յիշելու առիթ կ՚ունենանք, հռչակաւոր է պատմութեան մէջ, և հարկ կը սեպենք այժմէն անոր նախընթացը բացատրել։ Բնիկ Եւդոկիացի, 1657 ապրիլ 7-ին ծնած, մինչև 15 տարեկան ըլլալը մեծ հօրը՝ հարիւրամեայ Սարգիս քահանայի, և մկրտող Պետրոս քահանայի մօտ քիչ շատ ուսման պարապած ըլլալով մէկտեղ, հօրը մօտ ջուլհակ եղած և զղումաշ գործելն սորված, և նշանակուած ալ էր։ Յակոբ Պէլէնկցի եպիսկոպոսին նուիրակութիւն առթիւ, կուսակրօն եկեղեցականութեան փափաքը կը զարթնու, և նոյն վարդապետին աշակերտութեան կը մտնէ, և 3 տարի ետքը Փայաս գտնուած ատեննին, սարկաւագ կը ձեռնադրուի 1675-ին։ Միշտ Պէլէնկցիին նուիրակական շրջագայութեանց հետևելով, 1689-ին Սեբաստիա կը գտնուի Յակոբ կաթողիկոսի անկէ անցած ատեն (§ 1790)։ Պէլէնկցին կաթողիկոսին հետ Կ. Պոլիս կ՚երթայ, և Աւետիք իր վարդապետէն բաժնուելով, Երուսաղիմացի Սահակ եպիսկոպոսին հետ Էջմիածին կու գայ, և անոր հետ ետ դառնալով՝ Երզնկայի Կապոսու կամ Կայիփոսի Ս. Յակոբ վանքին մէջ աբեղայ և վարդապետ կը ձեռնադրուի, և նոյն վանքին առաջնորդ կը նշանակուի։ Ասկէ կը ծագի Աւետիքի՝ Երզնկացի կոչուիլը (74. ԱՐՐ. 74)։ Ոչ միայն այս վանքը, այլևս Տիրաշէն Ս. Նշանի, կամ Տիրաշէն Ս. Ներսէսի վանքն ալ կը նորոգէ, և Երզնկայի Մարիամ Աստուածածին յանգեալ եկեղեցին ալ նորոգելու կը ձեռնարկէ (74. ԱՐՐ. 75)։ Յանկարծ Եէնիչէրիներու ըմբոստութիւնը կը բորբոքի, որոնք յոյժ եարամազ էին, քրիստոէից զտղայքն կու պղծէին, և աւազակութիւն առնէին, և Աւետիքն ալ երկու տեղաց խանչարով խոցոտեցին, որ պարտաւորուեցաւ 40 օր ի մահիճ մնալ։ Առողջանալէն ետքը Կ. Պոլիս կու գայ, և պատշաճ հրամանները հանել տալով, և զինուորական գունդ ալ բերել տալով ըմբոստութիւնը զսպել կու տայ։ Ասոր վրայ հակառակորդներ կը գրգռուին և զինքը կ՚ամբաստանեն իբրև անհրաման եկեղեցի շինող, և Կարնոյ կուսակալին հրամանով կը բանտարկուի և կոճղի կը ղրնուի, և երեք օր անսուաղ կը թողուի Կարնոյ մէջ։ Անկէ ետքը ատեան հանուելով իր արդարացման պէտք եղած պաշտօնագիրները կը ներկայէ, և Ֆէյղուլլահ դատաւորին վճռով ազատ կ՚արձակուի, և Երզնկա կը դառնայ եկեղեցւոյն շինութիւնը շարունակելու։ Այս միջոցին Երզնկայի մէջ Սահակ Կիւմիւշխանացի վարդապետէն ծայրագոյն գաւազան կ՚ընդունի, և անկէ Էջմիածին անցնելով Եղիազարէ եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի 1691-ին 35 տարեկան եղած ատեն։ Երբոր Երզնկա կը դառնայ ուղղակի իր կեանքին կը սպառնան, որով հազիւ տուն մը կը պահուըտի շարունակ վախի մէջ։ Յանկարծ դատաւորը՝ որ իր գլխաւոր հակառակորդն էր, ընտանեօք կը հիւանդանայ, և զինքն աստուածային պատուհասի ենթարկուած տեսնելով, բացարձակ հրաման կու տայ եկեղեցին շինել և դրամական և նիւթական նպաստ ալ կը ղրկէ։ Սակայն Եէնիչէրիներու ըմբոստութիւնը կը նորոգուի, և Աւետիք Էջմիածին կ՚ապաւինի, ուր 4 ամիս միայն մնալով Նահապետ կաթողիկոսի հրամանով Կարնոյ առաջնորդութեան կը ղրկուի 1691-ին վերջերը (74. ԱՐՐ. 115)։ Այդ միջոցին է ահա որ Մխիթար Բասէնի վանքը կը հաստատուէր, և զոր Աւետիք կ՚ուզէ եղեր իրեն որսալ։ Եւ որովհատև Աւետիք Կաթողիկէ Հայոց հալածումին նախաձեռնարկը, և սկիզբէն իվեր նախանձայոյզ հաւադաւան մը ցուցուած է (ՄԽԻ. 61), պէտք է ընդունին իրենները՝ թէ Մխիթարի վրայ կաթողիկոսութեան միտում չէր տեսնուեր տակաւին։

« 1837. Մխիթար Սեբաստացի   |   1839. Մխիթարի Պտոյտները »
© Gratun.org