Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1839. Մխիթարի Պտոյտները

Մխիթար սարկաւագը տարի մը միայն Բասէնի վանքին մէջ մնալէ յետոյ, 1693-ին Սեբաստիա Ս. Նշանի վանքը կը դառնայ, և կը մնայ իբրև միաբան, մինչև որ իր պաշտպան Անանիա եպիսկոպոսին տեղ կ՚անցնի Սահակ Կեսարացի վարդապետը։ Մխիթար անկէ դժգոհելով, նորէն ուրիշ տեղ բախտ փնտռելու կ՚ելլայ, և Յովնան Եւդոկիացի վարդապետին հետ 1695 մարտին կը մեկնի Երուսաղէմ Հայոց վանքը երթալու։ Բայց Բերիոյ մէջ երկուքն ալ կը սկսին շփուիլ Լատին աբեղաներու հետ, որոնցմէ Անտոն Պովոլիէ Յիսուսեան միաբանութենէն, զիրենք կը գրաւէ, և Հռոմ յղելու և գիտնական դարձնելու խոստումներով երկուքն ալ հռոմէականութեան կը միտեցնէ (ՄԽԻ. 95)։ Գոնէ այս կը ցուցուի Մխիթարի հռոմէականութեան յարելուն շարժառիթն ու սկզբնաւորութիւնը, թէպէտ տակաւին զայն հայադաւան եկեղեցւոյ ծառայութեան մէջ կը գտնենք, իբրև լատինասէր Հայ մը, և ոչ երբեք իր եկեղեցիէն բաժնուած կաթոլիկ մը։ Հռոմին անունէն և Եւրոպայի համբաւէն գրաւուած Մխիթար՝ Երուսաղէմը կը մոռնայ, և Բերիայէն կ՚իջնէ Իսքէնտէրուն որ է հին Աղեքսանդրիա Իսոսի կամ Փոքր Աղեքսանդրիան, անկէ ալ Կիպրոս կ՚անցնի, և Կիպրոսէ նաւ մտնելէն ետքն ալ՝ նորէն միտքը կը փոխէ, և դուրս կ՚ելլէ և Կիպրոս կը դառնայ, և առաջին պատեհով Սելևկիոյ նաւահանգիստը կ՚անցնի, և Անտիոքի ու Բերիոյ ու Այնթապի ճամբով Սեբաստիա կը դառնայ 1695 նոյեմբերին, և Ս. Նշանի վանքին միաբանութիւնը կրկին կը շարունակէ։ Այտեղ 1696-ին Զատիկէն ետքը, որ ապրիլ 12-ին հանդիպած էր, քահանայական ձեռնադրութիւն կ՚ընդունի Կեսարացի Սահակ եպիսկոպոսէն։ Աստիճանը իրեն համարձակութիւն կու տայ լատինասէր կուսակցութեան կողմը բռնելու, բայց հակառակութիւններ կը գրգռէ իր դէմ, կը պարտաւորուի խոյս տալ, և Եւդոկիա ու Ակն դեգերելէ ետքը, նորէն Սեբաստիա կը դառնայ, լսելով որ մեռած է Ծառուկ վարդապետը, զոր իբր անձնական հակառակորդ նկատած էր։ Բայց Սեբաստիան բաւական չէր իր ձգտումներուն գոհացում տալ, և աչքը կը սեւեռէ մայրաքաղաքին և պատրիարքութեան կեդրոնին, հոն ընդարձակելու համար իր ասպարէզը, և 1698ին ապրիլին Կ. Պոլիս կը մտնէ (ՄԽԻ. 117), տակաւին 22 տարեկան նորընծայ վարդապետ մը։

« 1838. Աւետիք Եւդոկիացի   |   1840. Շփոթ Ակնարկ »
© Gratun.org