Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1841. Եփրեմ Ղափանցի

Կոստանդնուպոլսոյ մէջ պատրիարքական աթոռի վրայ կը գտնուէր Եփրեմ Ղափանցին 1694էն իվեր (§ 1829), հայադաւանութեան համարձակ պաշտպան մը, և լատինամիտներուն յայտնի հակառակորդ, սակայն այդ միջոցին պատմութիւնը անոր չի վերագրեր խստութեան գործեր։ Հետևաբար չարդարանար, վասն սաստիկ բարուցն (ՉԱՄ. Գ. 727), կամ իրեն դաժան բնաւորութեան պատճառաւ (ՄԽԻ. 118), պաշտօնանկ եղած ըլլալու բացատրութիւնը, քանի որ շատ յայտնի են պատրիարքութիւնը իրարու ձեռքէ խլելու տիրող մրցակցութիւնը, և պատրիարքներու շարունակ փոփոխութիւնը։ Անհիմն ասացուած պիտի նկատուի նաև Ստեփանոս Ջուղայեցիէն իր բանտարկութեան ատեն նամակ գրուիլը Եփրեմին՝ Նահապետի հռոմէադաւանութիւնը մեղադրելով, և այս պատճառով Եփրեմի Նահապետի դէմ գրգռուիլը, բայց գահընկէց ըլլալուն պատճառով բան մը ընել չկրնալը։ Վասնզի ոչ միայն շատ դժուար էր Ստեփանոսի իր խիստ բանտարկութեան միջոցին Կ. Պոլիս նամակ հասցնել, այլ և Նահապետ աթոռ վերադարձաւ 1696-ին, Եփրեմի գահընկեցութենէն երկու տարի առաջ (§ 1836)։ Նահապետի իշխանութիւնն ալ Օսմանեան կառավարութենէ ճանչցուեցաւ հրովարտակով, որ չէր կրնար կատարուիլ առանց Եփրեմի միջնորդութեան։ Ստոյգն այն է որ Եփրեմն ալ պիտի չկարենար երկար ատեն դէմ դնել նոր մրցակիցներու և պաշտօնանկ եղաւ Մխիթարի Կ. Պոլիս հասնելէն ամիս մը ետքը, 1698 մայիսի առաջին շաբաթ օրը, որ 6-ին ըսուած է, բայց 7-ին պիտի ուղղուի, և ոչ 8-ին (ՉԱՄ. Գ. 327)։ Յաջորդը Մելիքսեդեկ եպիսկոպոս, Սուպհի Շայիր մականունեալ, որ կը ցուցնէ թէ շայիր կամ աշուղ մըն էր, և Սուպհի իր կեղծանունն էր, ինչպէս սովորութիւն է ամէն աշուղներու կեղծ անուն մը ունենալ։ Պատրիարքութեան բարձրացող եպիսկոպոսի մը՝ երգաբանութեան հետևիլը զարմանալի պէտք չէ երևայ, վասնզի երգի ճիւղը ժամանակին բարձրագոյն գրականութիւնն էր, և կանուխէն ալ այդ ճիւղին մէջ յառաջացած տեսանք Յովհաննէս Թլկուրանցի (§ 1525) և Գրիգոր Աղթամարցի (§ 1556), կաթողիկոսները։ Մելիքսեդեկի օրով ալ կը շարունակէին Կ. Պոլսոյ մէջ Հայու ու Ֆրէնկի անվերջ վէճերը, և եկեղեցականներէն ալ այս ու այն կողմի պաշտպաններ կը յայտնուէին համարձակ, բայց տակաւին խտրականութիւններ զօրացած չէին, և նոյն իսկ հռոմէական դպրանոցի մէջ ուսում առնող աբեղաներ, իբրև Հայոց եկեղեցւոյ վարդապետներ պաշտօնավարութեան կը մտնէին, ինչպէս Խաչատուր Կարնեցի կամ Խաչատուր Առաքելեան՝ Փրօփականտայի դպրանոցին աշակերտը, որ Սամաթիոյ Ս. Գէորգ եկեղեցին քարոզչութիւն կընէր, և Մայր եկեղեցւոյ բեմն իսկ կը բարձրանար։

« 1840. Շփոթ Ակնարկ   |   1842. Մխիթար Ի Կ. Պոլիս »
© Gratun.org