Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1842. Մխիթար Ի Կ. Պոլիս

Մխիթար Սեբաստացին ալ, որ Կ. Պոլիս հասնելուն, յայտնապէս Խաչատուրի կը յարէր և Հռոմ երթալու միտքը կը մշակէր, առանց դժուարութեան Ղալաթիոյ Ս. Լուսաւորիչ եկեղեցւոյն մէջ քարոզելու կարտօնուէր Մելիքսեդեկ պատրիարքէն, Ղալաթիոյ գիրքէն կօգտուէր Մխիթար դիւրին շփումներ ունենալու Լատիններուն հետ, և իրենց զարգացման դուռ մը բանալ Արևմտեայց մերձաւորութեամբ, ինչպէս զինքը կը քաջալերէին Խաչատուր Կարնեցին և Յովհաննէս Վերգոյ Յիսուսեանց միաբանութենէն՝ Բերիայէ ծանոթ լատին աբեղայ մը։ Մխիթարի ներքին ոգին ճշդելու համար աւելորդ չէ դիտել, թէ նա խտրականութիւնը հեռացնելու համար, խաղաղութեան և եղբայրութեան քարոզներ կը խօսէր՝ Հայ ու Ֆրէնկ անուններով մաքառող կուսակցութեանց, որով նոյն իսկ Հայութիւնը պաշտպանողներ՝ մենք քեզի հետ գործ չունինք կըսէին Մխիթարին (ՅՈԲ. 17)։ Ասիկա Մխիթարին միջասահման անտարբեր մը լինելը կը հաւաստէ, և իրաւունք ունին որոնք իրեն կը պատշաճեցնեն Լամբրոնացիին առածը, թէ է ինձ Հայն որպէս զԼատինացին, և Լատինացին որպէս զՀելլենացին (ՄԽԻ. 119), որ ոչ թէ լատինացի կամ հռոմէադաւան եղած ըլլալը կը նշանակէ, այլ հարազատ հայադաւանութեամբ հռոմէադաւանին և յունադաւանին ալ հանդէպ ազատական և թոյլատու համոզում, և համոզումին համաձայն ընթացք և վերաբերութիւն ունենալը։ Մխիթարի Կ. Պոլիս մնալը 5 ամիս միայն կը տևէ (ՄԽԻ. 121) և 1698 սեպտեմբերին, նորէն բախտ փնտռելու փափաքով կը մեւնի Կ. Պոլսէ, ուր մտադրած ասպարէզը չէր գտած, և կը խորհի դառնալ Հայաստանի ներքին գաւառները, ուր կանուխէն տեսած էր շարժումի միտումներ և նոր ձեռնարկներու նշաններ։

« 1841. Եփրեմ Ղափանցի   |   1843. Իսրայէլ Օրի »
© Gratun.org