Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1848. Սուպհի և Յաջորդը

Պատրիարքութեան աթոռը գրաւած էր Մելքիսեդեկ Սուպհի 1698 մայիսին (§ 1838), և Եփրեմ Ղափանցին աքսորով հեռացուցած, իսկ Կիլիկիոյ աթոռին վրայ կը մնար Մատթէոս Սարի (§ 1829)։ Բարեկամական զգացմա՞մբ թէ պատշաճ փոխանակութեա՞մբ, Մելքիսեդեկ հաճեցաւ Եփրեմը աքսորաքնէն դարձնել 1699-ին սկիզբը, և Ադրիանուպոլսոյ առաջնորդութիւնն ալ անոր յանձնել։ Մրցակիցներու սովորական ճիգերու շնորհիւ, Մելքիսեդեկ հազիւ թէ տարին բոլորեց, հակառակութիւնները զօրացած տեսաւ, և գահընկէց եղաւ Եփրեմի դառնալէն ետքը 1699 յուլիսին, բայց ոչ 23-ին (ՉԱՄ. Գ. 727), այլ 25-ին երեքշաբթի օր, ինչպէս ճշդուած կը գտնենք Սարգիս դպիրին ձեռագիրին մէջ (ՍՐԳ. )։ Նոր անձ մըն էր որ այս անգամ պատրիարքութեան կը բարձրանար, Մխիթար վարդապետ Քիւրտիստանցի կոչուած, որ Սղերդի գաւառին պաշտօնական անունն էր, և պէտք է այնպէս իմանալ, և ոչ թէ յաշխարհէն Կարդուաց (ՉԱՄ. Գ. 727)։ Իսկ Սղերդցի վարդապետ մը հաւանական է Բաղէշի Ամլորդւոյ վանքին միաբաններէն եղած կարծել, քանի որ անոր նախընթացին վրայ աւելի տեղեկութիւն չունինք։ Մխիթարի պաշտօնավարութիւնն ալ երկար չեղաւ, զի միւս տարին 1700 դեկտեմբեր 4-ին նորէն աթոռ կը բարձրանար Մելքիսեդեկ Սուպհին։ Այդ տարիներու մէջ ալ կը շարունակէին Հայու և Ֆրէնկի վէճերը, որոնց հետզհետէ զայրանալուն առիթ կու տար Լատին քարոյիչներու և լատինացեալ Հայերու կողմէ՝ Ֆրէնկ կոչուածներուն վրայ գրուած արգելքը, որով մեղաւոր կը նկատուէին եթէ Հայոց եկեղեցիներ յաճախէին իրենց բարեպաշտութեանց համար, և կը բռնադատուէին օտարազգի եկեղեցիներ յաճախել, և օտարազգիներու ազդեցութեան ներքև մտնել, ինչպէս արդէն բացատրեցինք (§ 1847)։ Բայց տակաւին բուռն գործողութիւններ չեն յիշուիր մինչև 1700 թուականը, ոչ այնչափ Մելքիսեդեկի կամ Մխիթարի հռոմէականութեան հակամէտ կամ թոյլատու ըլլալէն, որպէս ոմանք կը սիրեն կարծել, այլ զի աստիճանով է՝ որ այդ տեսակ գործեր կը սաստկանան։ Հռոմէականութեան հետևողներն ալ գրուած արգելքներուն տակաւին խստիւ համակերպելու չէին յորդորուեր, մանաւանդ որ կամայ կամ ակամայ ստիպեալ էին պաշտօնական խորհրդակատարութեան համար Հայ եկեղեցիներու դիմել, զի յատուկ Հայ կաթոլիկ եկեղեցիներ չկային, Հայ կաթոլիկ հասարակութիւն սը կամ պաշտօնական կացութիւն մըն ալ չի կար, և եթէ Լատին եկեղեցիներու մէջ լրացնէին այդ խորհրդակատարութիւնները, օտարահպատակ և տէրութեան հակառակորդ և ապստամբ պիտի նկատուէին։

« 1847. Լատիններ Ի Կ. Պոլիս   |   1849. Գալուստ և Մինաս »
© Gratun.org