Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1850. Մխիթար Ի Կարին

Մխիթթար Սեբաստացի վարդապետին մասին վերջին անգամ յիշեցինք Կ. Պոլսէ մեկնիլը 1698 սեպտեմբերին, Հայաստանի ներքին գաւառներուն մէջ իրեն ասպարէզ փնտռելու համար (§ 1838), և յատկապէս նպատակ ունենալով Օլթի և Նարման գաւառները, Կարին և Կարսի սահմանակցութեան մէջ։ Նաւարկութեամբ Տրապիզոն պիտի ելլար, բայց ալեկոծութենէն հետզհետէ Էրէյլի և Սինոպ ցամաք ելլելով, վերջապէս Սամսոն ճամբան կը փոխէ, ամիս մը կը մնայ Մարսուան, քիչ մըն ալ Ամասիա, և 1699 գարունին կը հասնի Կարին։ Օլթիի վրայ դրած ակնկալութիւնները չճշմարտուելուն, Հինձք գիւղի Կարմիր վանքը կը հաստատուի առաջնորդ Մարգար եպիսկոպոսի մօտ, ուր 3 աբեղաներու հետ 15 ալ աշակերտ գտնուելուն՝ անոնց ուսուցիչ կ՚անուանուի (ՄԽԻ. 132)։ Այստեղ կը մնայ իբր տարի մը, բայց վերջապէս այդ ալ չի բաւականանար իր ձգտումները գոհացնելու։ Մարգար եպիսկոպոսէ գաւազանի իշխանութիւն ընդունելէ ետքը, կը մտադրէ նորէն մայրաքաղաք դառնալ, ուր աւելի յաջողութիւն կրնար յուսալ այս անգամ։ Անոնք որ Մխիթարի ամէն մի շարժումին մէջ կաթոլիկական միաբանութեան մը հիմնարկութեան գաղափարը կը թափանցեն, այստեղ ալ նոյն բանը առաջարկած կ՚ըսեն Մարգարի, անոր ընծայելով իսկ միաբանութեան առաջնորդութիւնը (ՄԽԻ. 136). սակայն կը կարծենք թէ այս և ասոր նման պարագաներ, գործի մը լրանալէն ետքը մտածուած գաղափարներ են։ Մեղադրելի չեն Մխիթարի երախտաւորեալ աշակերտները, երբ անոր կեանքին ամէն քայլերուն մէջ՝ հրաշալիք և սքանչելիք և երկնային նշաններ կը տեսնեն։ Կարմիր վանքէն հեռանալէն ետքը, քիչ մըն ալ Կարին քաղաքին մէջ կը մնայ, ուր էր Աւետիք եպիսկոպոս (§ 1837), և որուն համար ըսուած էր, թէ ամէն հնարք ի գործ դրած էր զինքն որսալու և իրեն մօտ պահելու (ՄԽԻ. 77), բայց այս անգամ իբրև Մխիթարի հալածիչ կը ներկայացուի, վասնզի ազդարարած է անոր, ազգին մեծամասնութեան դաւանանքին հակառակ վարդապետութեամբ չխօսիլ (ՄԽԻ. 138)։ Սակայն Մխիթար Հայ եկեղեցւոյ պաշտօնեայ էր, և Հայ եկեղեցւոյ դաւանութեամբ օծում և գաւազան ստացած էր. և միթէ կաթոլիկ եկեղեցւոյ եպիսկոպոսներն ալ չէի՞ն պահանջեր, որ նորահաս վարդապետ մը, ինչպէս էր Մխիթար, իր եկեղեցիէն աւանդուած և հանրութենէն ընդունուած դաւանութեանց դէմ համարձակ չխօսէր։ Արդէն Կարին հաստատուելու միտք չունէր Մխիթար, ուստի կը փութայ Տրապիզոն իջնել, և 1700 յունիսին անկէ մեկնելով, այս անգամ յաջող նուիրակութեամբ յուլիսին Կ. Պոլիս կը հասնի (ՄԽԻ. 142), Մխիթար պատրիարքի վերջին օրերը (ՄԽԻ. 144), որ դեկտեմբեր 4ին գահընկէց եղաւ, և Մելքիսեդեկ նորէն աթոռը գրաւեց (1864)։ Մխիթար Քիւրտիստանցին եղաւ որ Մխիթար Սեբաստացին արտօնեց նորէն Ղալաթիոյ Ս. Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ մէջ քարոզել (ՄԽԻ. 145), իբր Հայոց եկեղեցւոյ վարդապետ։

« 1849. Գալուստ և Մինաս   |   1851. Եփրեմի Ճիգերը »
© Gratun.org