Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1851. Եփրեմի Ճիգերը

Մխիթար պատրիարքի յաջորդող Մելքիսեդեկ Սուպհին (§ 1838), որ ամէն ջանք ու զոհողութիւն թափած էր նորէն պատրիարքական աթոռը գրաւելու, այս անգամ ալ բախտաւոր չեղաւ, և կաթողիկոսական խնդիրին առաջին բուռն միջադէպը իրեն ալ աղիտալի դարձաւ։ Ադրիանուպոլսոյ քահանաներէն երեքը, Կ. Պոլսոյ մէջ Խաչատուր Կարնեցիին յարած, և անկէ ինչ ինչ հռոմէական բացատրութիւններուսած, իրենց տեղը դառնալէն ետքը, սկսած էին կրկնել, և ժողովուրդին մէջ յուզում պատճառել։ Եփրեմ Ղափանցին, որ առաջնորդն էր (§ 1847), փափաքով իր վիճակին ներքին յուզմանց պատճառները սկիզբէն խափանել։ Նախապէս սաստեց, վերջէն արգիլեց նորըստացիկ ֆռանկացեալ վարդապետութիւնները խօսիլ, և երբ անոնք յամառեցան իրենց ընթացքին մէջ, պարտաւորուեցաւ քահանայագործութենէ արգիլել, և քաղաքէն ալ հեռացնելով Կ. Պոլիս յղել Մելիքսեդեկ պատրիարքին, յանձնարարելով զանոնք զսպել կամ ուղղութեան բերել։ Ասոնք յաջողեցան Մելիքսեդեկի պաշտպանութիւնն ձեռք ձգել, արդէն դիւրին բան մըն էր՝ մրցակիցներու մէկէն հալածուողին միւսէն պաշտպանուիլը։ Պատրիարքը յանձնարարեց անոնց՝ իրենց տեղը դառնալ՝ ուր ինքն ալ պիտի երթար պետական յարաբերութեանց համար, և դիւրին կը կարծէր Եփրեմը ամոքել։ Դժբախտաբար շատ շուտ դարձան քահանաները, և իբրև յաղթութիւն տարած, իրենց առաջին միտքերը աւելի համարձակ կրկնել, ինչ որ պիտի զայրացնէր Եփրեմ առաջնորդը, որ այս անգամ եպարքոսական հրամանով քաղաքէն վտարել տուաւ նոյն երեքը, իբր օտարուսում անձեր և ժողովուրդը յուզելու և պառակտելու պատճառ եղողներ։ այս իսկ էր այն ատեն Ֆրէնկ և Ֆրանկացեալ բառերուն բուն իմաստը։ Ինչափ ալ Քարլովիցի դաշնագիրէն և 25 ամեայ խաղաղութենէն ետքը դադարած էին Թուրքիոյ և Եւրոպիոյ թշնամութիւնները, բայց Օսմանեանց միտքէն ջնջուած չէին երկարատև պատերազմները, և թշնամական հոգին մարած չէր երկու կողմերուն մէջ ալ։ Հետևաբար պետական շրջանակներու մէջ շատ նշանակալից կը դառնար՝ միաբանեալ են ընդ Ֆրանկս բացատրութիւնը (ՉԱՄ. Գ. 729), զոր եթէ Հայեր դաւանական իմաստով կը խօսէին, Տաճիկներ քաղաքական իմաստով կիմանային։ Երեք Ադրիանուպոլսեցի քահանաներ Կ. Պոլիս բերուեցան 1701 յուլիս 5-ին, Գիւտի Նշխարաց շաբաթ օրը, և միւս օր իբր քաղաքական կասկածաւորներ Թիարանի բանտը շղթայակապ արգիլուեցան։ Այս երեքը պատմութեան մէջ կը յիշուին՝ իբր հռոմէական սկզբունքներու առաջին զոհերը, թէպէտև անուննին յիշուած չէ։ Բայց յայտնի կը տեսնուի, թէ ոչ երբեք իրենց միտքին կամ համոզման պատճառաւ կրած են գլուխներուն եկած արկածը, այլ պարզապէս լատինական բարեկամութեան և Արևմտեան թեկնածութեան համար կասկածաւոր նկատուած, և բացարձակապէս պետական հարուածի մը ենթարկուած են։ Ամէն առիթի մէջ Եփրեմ Ղափանցիին անունը գործին յարակցած ըլլալուն, հռոմէականց կողմէ իբրև կաթոլիկութեան առաջին հալածիչ նկատուած է։

« 1850. Մխիթար Ի Կարին   |   1852. Եփրեմ Պատրիարք »
© Gratun.org