Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1861. Մարոնիներու Մօտ

Լիբանանի բնակիչ Մարոնիներու մօտ երթալ էր Մխիթարի միտքը (ՄԽԻ. 156), որոնք ազատ վարչութիւն կը վայելէին և յատուկ պատրիարքութիւն ալ ունէին, և հռոմէականութեան ալ յարած էին ժամանակէս դար մը առաջ, Գրիգոր ԺԳ. պապին օրով։ Մխիթարի նախնական այդ մտադրութիւնը, կարի յարմար կու գայ, նոյն միջոցին Մարոնիներու մէջ զարգացած կրօնաւորական ձեռնարկներուն հետ, որոնց հոգի ներշնջող եղած էր Ապտալլահ Ղարալլի, Բերիացի նշանաւոր վաճառականը, իրեն ընկերակից ունենալով Ճիպրաիլ Հավա և Եուսուֆ Պէթըն վաճառականները։ Երեքն ալ ինքզինքնին հոգևորականութեան տուած, 1694-ին, անձամբ ալ կրօնաւորած էին, և 1701-ին Ապտալլահ առաջնորդ ընտրուած էր Ս. Եղիսէի հռչակաւոր մայրավանքին Լիբանանի մայրիներուն Սուրբ Ձորին մէջ։ Մարոնի վաճառականներուն ձեռնարկը նմանօրինակ ազդեցութիւն գործած էր իրենց արհեստակից և մտերիմ հայազգիներէն չորս եղբայրներու վրայ, որպէսզի իրենք ալ Հայերու յատուկ կրօնաւորական հաստատութիւն մը կազմեն Մարոնիներու մօտ և անոնց հովանաւորութեան ներքև։ Այս չորս եղբայրներ՝ որդիներ էին Մուրատի և թոռներ Յովսէփի, որ Պարսկաստանի կողմերէն Բերիա գաղթած էր ժամանակէս իբր կէս դառ առաջ, և անհաւանական չէ Ունիթոր Ջահկեցիներէն եղած կարծել Յովսէփը։ Չորս եղբայրներուն երիցագոյնն էր Աբրահամ, կարևոր առևտրական տան մը գլուխ, ժամանակի գործածական տաճկերէն բառով՝ փերզակ մը, որուն վրայ ազդած էր Մարոնի բարեկամներուն օրինակը, և Բերիայէ Լիբանան էր եկած, կրօնաւորական ձեռնարկին համար տեղեկութիւններ առնելու և Ապտալլահի հետ խորհրդակցելու համար (ԱՆՏ. )։ Անշուշտ այդ ամէն պարագաներ Մխիթարի ականջը հասած էին, որ Բերիա եղած էր ժամանակին, և այնտեղի հռոմէականներուն հետ յարաբերութեան մէջ գտնուած էր (§ 1837), գուցէ և Մուրատեան եղբայրներուն հետ ծանօթացած էր։ Հաւանաբար Զմիւռնիա եկած ատենն ալ, Լիբանան անցնելու միտքը իրմէ օտար չէր, երբ հապճէպ փախուստի վայրկեանին շփոթութեան մէջ՝ Զանթա գացող նաւ մը նետուեցաւ, և ուղեգիծը փոխուեցաւ։

« 1860. Մխիթարի Փախուստը   |   1862. Ներքին Շփոթներ »
© Gratun.org