Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1863. Խառնակ Գործեր

Երբ Աւետիք Ադրիանուպոլսոյ մէջ հանդարտած կը նստէր, Յովհաննէս Զմիւռնիացի փոխանորդ՝ առիթէն կ՚օգտուէր Կ. Պոլսոյ մէջ իր ուզած կերպով շահադիտական հրամաններ և հրահանգներ առձակել, միշտ իբր պատճառանք գործածելով լատինականութեան ձգտումները և կաթոլիկական զեղծումները։ Խստութեամբ կ՚արգելէր և կը հաւաքէր ու կ՚այրէր ալ լատիներէնէ թարգմանուած գիրքերը, որոնք Հայ ծէսի հակառակ թուլութիւններ կը ներէին։ Լատիններու մօտ ուսած և անոնց կողմը բռնող եկեղեցականներուն խորհրդակատարութիւնները կ՚արգելէր, կնունքի և թաղումի համար ալ պատրիարքներէ արտօնութիւն ստանալ կը պահանջէր՝ դաւանութիւննին ստուգելու պատրուակով, բայց իրօք յատուկ տուրք մը գանձելու նպատակով։ Անոնք որ այդ ամէն պարագաներու մէջ ուղղակի հռոմէադաւանութեան դէմ հալածանք մը կը տեսնեն իրօք իրենց կը հակասեն՝ երբ կը յայտարարեն, թէ շատեր գաղտ տարեալ գերախայս իւրեանց յեկեղեցիս Յունած անդ մկրտէին (ՉԱՄ. Գ. 742), զի եթէ այդպիսիներ իրօք ֆրանացեալներն էին, պիտի խղճէին, պաշտօնապէս հերետիկոս նկատուած Յոյներուն դիմել մկրտութեան կենսատու խորհուրդին համար։ Աւետիքի և Յովհաննէսի բուռն և ընդհանուր հալածանքի գործեր և հրամաններ կը վերագրուին այդ միջոցին, միշտ նոյն հռոմէադաւան պատմողներու կողմէ (ՉԱՄ. Գ. 743), սակայն պատմածներնուն ստուգութիւնը կեակարծ կը դառնայ Ֆէրիօլ դեսպանին վկայութեամբ, որ ճիշդ այս օրերուն 1903 մայիս 3-14-ին գրած նամակով կը վկայէ, թէ ամէն առևտրական և կրօնական գործերը խիստ լաւ կերթան, և բաւական մեծ անդորրութիւն կը վայելենք (ԹՕՐ. 57)։ Գիտենք թէ Ֆէրիօլ համակիր մը չէր Աւետիք պատրիարքին, և ոչ ալ անոր վրայ վստահութիւն կը տածէր, և աւելի իր ճարտարութեան կը վերագրէր ստացուած յաջորդ արդիւնքը։ Սակայն ինչ ալ ըլլայ Ֆէրիօլ և Աւետիքի դէմուդէմ կեղծեալ ընթացքը, մեզի կը բաւէ որ եղելութիւններ և պատահարներ գոհացուցիչ կերպարան ունէին, և կը ստեն այն ահարկու հալածանքներու տեսարանները, զորս հռոմէադաւան պատմողներ կը պատկերացնեն (ՉԱՄ. Գ. 743)։ Աւետիք կը պատմէ, թէ անգամ մըն ալ ինքն Կ. Պոլիս եկած է այդ միջոցին 125 անձերու դէմ եղած գրգռութիւնը ցածուցանելու, թէ Զմիւռնացին փախեալ գնաց ի Աճէմիստան, որ վասն ագահութեան դրամ կաշառք առնելու պատճառաւ գրգռութիւններ էր յուզած, թէ ամբաստանութեանց գլխաւորը զպաքերնին կուտին խօսքն էր, որուն ինքն յայտարարած է թէ իւրեանք գիտեն, զօռով պաք չիլինիր (74 ԱՐՐ. 152), թէ վերջապէս 125 անձերը կրցած է արդարացնել, և թէ ի մէջ նոցա միայն երկոտասան մարդ կային չարք և ագահք կողոպտողք եկեղեցեաց։ Ասոնցմէ երեքը Առաքել Շահամիր օղլու և Սրապիոն և Աբրահամ Չալուխ, իրեն դէմ ալ ամբաստանութիւն են ըրած, իբրև Երուսաէմի դրամներուն վատնող, այլ Աւետիք պաշտպանուած է, և Առաքել ու Աբրահամ Թիարան նետուած, թէպէտև Տուլտապան եպարքոս միշտ իրեն հետ հակառակութեամբ է վարուած, սպառնալով թէ զքո գլուխդ կտրեմ, զի այնպէս ըմբռնած էր թէ ինքն օտարացեալներու պաշտպանութիւն կ՚ընէ (74. ԱՐՐ. 153)։

« 1862. Ներքին Շփոթներ   |   1864. Քաղաքական Վիճակ »
© Gratun.org