Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1866. Աւետիք Աքսորեալ

Որչափ և բանտարկուած և պաշտօնանկ եղած, մեծ էր տակաւին Աւետիքի համակիր շարժումը ժողովուրդին մէջ, ուստի հակառակութեան ցոյցերով ընդունուեցաւ Մայր-եկեղեցւոյ մէջ Գալուստի պատրիարքութեան համար աւագերէցին ծանուցումը, որ այդ պատճառով խոշտանգանքի ալ ենթարկուեցաւ, և ամէն կողմ թնդացին՝ մեք զԱւետիք վարդապետն խնդրեմք աղաղակները (ՉԱՄ. Գ. 745)։ Ֆէրիօլ դեսպան և հռոմէականներ հազիւ ձեռք անցուցեր էին Աւետիքի անպաշտպան մնալուն պատեհը, ուստի դեսպանին անդուլ թախանձանօքը (ԹՕԲ. 59) եպարքոսը հաւանեցաւ, ոչ միայն Աւետիքի կուսակիցներէն 15 հոգի անմիջապէս ի ծառայութիւն թիոյ բանտարկել, այլև Աւետիքը հեռացնել ու աքսորել։ Ուստի ձեռուըները ետևը կապուած, և վիզը չուան ձգուած, Եէտիքուլէէ հանեցին և նաև դրին Ավրատ կղզին տանելու համար (ՉԱՄ. Գ. 745)։ Յիշուած աքսորավայրը փոքրիկ և գրեթէ ամայի կղզի մըն է Ասորիքի եզերքը, Լաւոդիկիոյ և Տրիպոլիսի մէջտեղը, Եւրոպացիներէ Ապրադատաս գրուած աղաւաղութեամբ (ԹՕՐ. 59), և է հին Արատոս կղզեակը, որ Ռուատ ալ կը կոչուի։ Բայց Ֆէրիօլ այսչափով չգոհացաւ, և չդադարեցաւ Աւետիքը հալածելէ, և իր ազդեցութիւնը մեծ ըլլալով, ամենամանր և խիստ զգուշութեանց միջոցներ ի գործ կը դնէ Աւետիքի դէմ։ Անոր աքսորն ու բանտարկութիւնը հնար եղածին չափ դժնդակ ընելու կաշխատի, և ժանտ բարբարոսութեամբ մը, որուն ապացոյցները մարդ կը վարանի ստոյգ համարելու, եթէ ինքն տուած չըլլար իր նամակներով, և հարկ կը համարի իր զոհը ջրով լեցուն մութ բանտի մը մէջ փակել տալ։ Այս անգթութեան նրբութիւնը Ֆէրիօլ իր նամակներուն մէջ կը հասկցնէ, առանց ամենևին ցաւելու, որով ամէն ոք ի զուր կը փնտռէ զայն արդարացնելու փորձ մը (ԹՕՐ. 60)։ Աւետիքի Եէտիքուլէէ հանուիլը պէտք է նշանակել սեպտեմբեր 11-ին Խաչի նաւակատիքին, զի յուլիս 22-էն հաշուելով 51 օր մնացած է ահարկու աշտարակին մէջ (ՉԱՄ. Գ. 745)։ Իսկ թէ երբ հասաւ աքսորավայրը, որոշ նշանակուած չենք գտնէր, այլ ամիսի մօտ տևած կըլլայ Կ. պոլիսէ մինչև Ավրատ ծովագնացութիւնը։ Աքսորավայրին մէջ մնացի մի տարի, կը գրէ ինքն (74. ԱՐՐ. 153), և անշուշտ շատ խստաբեր և տագնապալից եղած է աքսորավայրին մէջ անցուցած տարին, թէպէտ յիշատակներ և մանրամասնութիւններ կը պակսին։ Սակայն վերև յիշուած պարագաներ, և մութ ու ճախճախուտ նկուղի մէջ փակելու համար՝ Ֆէրիօլի կողմէ եղած թելադրութիւնը, բաւական են իբր նմոյշ ծառայել Աւետիքի կրած ծանր նեղութեանց։ Հռոմէականներ իրենցմէ ոմանց՝ դաւանութեան առիթով կրած նեղութիւններէն խոստովանողական և մարտիրոսական արժանիքներ կը կազմեն։ Աւետիքին ալ՝ կաթոլիկ Ֆէրիօլի թելադրութեամբ և իր դաւանութեան պատճառով կրած տառապանքը՝ նոյն չարիքին անցընելու իրաւունք չունի՞նք արդեօք։

« 1865. Աւետիք Պաշտօնանկ   |   1867. Գալուստ և Ներսէս »
© Gratun.org