Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1869. Պարտքի Խնդիրը

Աւետիք խոհական ջանքերով կաշխատէր հաշտաբար կացութիւն մը ապահովել, առանց հայադաւան եկեղեցւոյ ինքնութիւնը զոհելու և առանց օտարամուտ կաթոլիկացման ճիգերը քաջալերելու, սակայն արդիւնքները իր ակնկալութիւնները չպակսեցին, և ազգին ներքին վիճակը հետզհետէ աւելի աղմկալից դարձաւ, զի ամէնէն մանր միջադէպներ ալ զայն կը ծանրացնէին։ Մէկ կողմէն Լատիններուն և լատինամիտներուն գրգռութիւնները Ֆէրիօլ դեսպանին պաշտպանութեամբ, և Յակինթոս մեծաւորին թելադրութեամբ (ԹՕԲ. 69), միւս կոմէն պատրիարքութեան թեկնածու եկեղեցականներուն խորամանկ հնագիտութիւնները, և ժողովուրդին մէջ ալ արմատացած կուսակցութիւննեը, աղետալի եղելութեանց դուռ կը բանային հետզհետէ։ Պարտքի սովորական գործ մըն ալ ահագին խռովութեան պատճառ եղաւ նոյն միջոցին։ Մինաս Ամդեցիին օրէն Երուսաղէմի գործակալ Երեմիա հաւանաբար Սահապայեանը (§ 1856), 22 000 դահեկանի փոխառութիւն մը առած էր Անգղիացի վաճառականէ մը (§ 1856), անունը Լօթրան, և որուն երաշխաւոր գրուած էին Սրապիոն (§ 1863), Նլէքսան Քէօմիւրճեան, և Յովհաննէս Ճինեան, որոնք երկոտասան մարդով միաբանեալկըսուին (74. ԱՐՐ. 154), և հաւանաբար կանուխ յիշուած հակառակորդներով կը լրանան, որոնք են, Յովհաննէս և Յարութիւն Թիւթէլօղլիք, Նիկողոս Էսքէրօղլի (§ 1859), Առաքել Շահամիրօղլու, և Աբրահամ Չալուխ (§ 1863)։ Ասոնք Աւետիքի դէմ զատ կը բանան, որ իբր Երուսաղէմի պատրիարք աթոռին անունով եղած փոխառութիւնը վճարէ, իսկ Աւետիք կը դիմադրէ թող տեղն ցոյց տան թէ սա շինեցանք, թող լինի՝ տամ. Եթէ վանից վրայ խարճած չունին, զիա՞րդ տացից սոցա դրամ։ Անոնք Երուսաղէմի կնիքով գիր մը կը ցուցնեն, Աւետիք վաւերականութիւնը կուրանայ, և վերջապէս Երեմիայի մեռնելէն ետքն ալ, միւսները մինչ մէզ տարի զայս տավան քշեցին, և ոչ կարացին առնուլ անոր համար քէն պահեն, սպառնալով թէ ի ցամաք, կամայ յակամայ զայս դրամս կառնումք (74. ԱՐՐ. 154)։ Այդ պարտքին խնդիրը կորիզ մը դարձաւ, որուն շուրջը սկսան հաւաքուիլ ամէն անոնք, որոնք որևէ կերպով Աւետիքէ ցաւած էին, և որոնց մէջ ինքն կը յիշէ այնպիսիներ, որ զերկու կանայք ունէին, և զէտի կին թողուլ տուի։ Այդ խումբին խառնուցեան նաև Մարտիրոս Երզնկացի վարդապետը, մականունեալ Քիւլհանճի, որ իր ձեռնասունն էր, և այս երկրորդ պատրիարքութեան ատեն փոխանորդ անուանուած էր, և Հայրապետ Պալիքէսիրցի՝ զոր Դրսի քէհեա, այսինքն գործակատար նշանակած էր. որովհետև երկուքն ալ մի կամք մի խորհուրդ լինելով, և հասոյթներն ալ իրենց ձեռքը ըլլալ ով, պատրիարքի անունով դրամ կը հաւաքէին, և 8 ամիս էր որ գործի վրայ էին, բայց ինչպէս կը գրէ Աւետիք, մէկ ստակ ցոյց ոչ ետուն, զդրամն դիզեցին, և ինձ պարտք կուտեցին ծանեայ զնոցա խարդախութիւն, կոչեցին հիսապատն տեսայ (74 ԱՐՐ. 155)։ Ահա այս երկուքին ալ Աւետիքի դէմ ելլալուն պատճառը։

« 1868. Դարձեալ Աւետիք   |   1870. Աւետիքի Գործեր »
© Gratun.org