Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1873. Աւետիքի Թշնամիներ

Աւետիքի դէմ միաբնած հակաթոռները (§ 1870) վերջապէս անոր կորուստը պատրաստելու ձեռնարկած էին, և յայտնի կամ գաղտնի ամէն միջոցներ կը գործածէին որպէսզի իրենց նպատակին հասնին։ Աւետիք լուր կ՚առնէ թէ Լօթրանի պարտքին երաշխաւորները, յաջողած են և զպարտքն ձգեալ են ի վանից վրայ, որ է ըսել զինքն նեղի պիտի դնեն, և անով գահընկէցութեան առիթ պիտի պատրաստեն։ Կառավարութեան կողմէն ալ իրմէն կանխիկ կը պահանջէին զգալոյ տարուան զմիրի դրամն, պատճառելով թէ քո տեղւոյդ և մանսուպիդ ցանկացող կայ, և Աւետիք վտանգը անցընելու համար կը պարտաւորուէր պարտ ընել և վճարել (74. ԱՐՐ. 155)։ Սակայն տագնապը ասով ալ չ՚անցնիր, և Աւետիքի կացութիւնը հետզհետէ կը վտանգուի։ Օսմանեան կառավարութեան ընթացքն ալ ևսքանզևս խիստ կը դառնայ Եւրոպացւոց և եւրոպականութեան բարեկամներուն դէմ, մանաւանդ երբ Գալյլը Ահմէտ և Պալթաճը Մէհէմմէտ եպարքոսներուն կարճատև պաշտօնավարութենէն ետքը, պաշտօնի կ՚անցնի Չօրլուլու Ալի փաշա, ուղղութեամբ խիստ և բնութեամբը խստասիրտ անձ մը (ԺՈՒ. 321)։ Քանի որ ժամանակին անցնող բարուրանքը փրանկացեալ ըլլալն էր, Աւետիքի հակառակորդներն ալ նոյնը կը գործածեն Աւետիքի դէմ, և կառավարութեան բողոք կու տան, թէ Էրմէնի միլլէթն իխլայ կ՚անէ, իբր թէ Ֆրէնկ կ՚անէ, չենք ուզէր զնա (74. ԱՐՐ. 155)։ Այդ բանը կը հաստատեն նոյն իսկ Աւետիքը կաթոլիկներու հալածիչ, ներկայացնել ուլողներուն ալ, և կը պատմեն թէ եպարքոսը Աւետիքը յանդիմանած ըլլայ, թէ Արդ այժմ գլուխ կամիս լինել Ֆրանկաց (ՉԱՄ. Գ. 748)։ Պատմութեան կարգին առջև չանցած, պէտք է մտադրութիւն դարձնենք Չամչեանի յառաջ բերած մէկ պարագային վրայ ալ. թէ Աւետիքէ ետքը Մատթէոս Սարի, Սսոյ գահազուրկ կաթողիկոսը պատրիարքութիւն վարած ըլլայ երկու ամիս, և իրմէ ետքը այդ պաշտօնին անցած ըլլայ Մարտիրոս Քիւլհանճին 1706 փետրուար 11-ին (ՉԱՄ. Գ. 750)։ Սակայն Աւետիք իր յիշատակարաններուն մէջ կը յիշէ, թէ անոնք որ իր պաշտօնանկութիւնը կը պահանջէին, Քիւլհանճին կ՚առաջարկէին, թէ ահա այս Մարտիրոս վարդապետն բուն Էրմէնի է, մեզ լաւ է, զսա կու խնդրենք (74. ԱՐՐ. 155)։ Աւետիք լսելով թէ բողոքը ընդունելութիւն կը գտնէ, եպարքոսութեան արկղակալին էր դիմէր, կանխիկ վճարումը ետ ուզելու։ Եւ ահա միւսում օրն, երկու բարապաններ ներկայացուեր էին իրեն հրաման, թէ Աւետիք մանզուլ փաթրիկ՝ Պօհճա ատասընա քալէպէնտ (74. ԱՐՐ. 156), որ է, Աւետիք պաշտօնանկ պատրիարքը Թենետոս կղզին բերդարգել ընելու հրաման։ Իսկ այս աւուր թուականը կը գտնենք նոյն Աւետիքի ուրիշ յիշատակարանին մէջ, թէ 1706 փետրուար 2-ին էր (00 ԲՆՍ. 143)։ Այդ ճաշուով փետրուար 2-է 11 Մատթէոս Սարիի երկամսեայ պատրիարքութեան միջոց չի մնար, և հարկ կը լինի անոր անունը ջնջել Կ. Պոլսոյ պատրիարքներուն ցանկէն, ինչպէս ուրիշ դիտողներն ալ ըրած են (01. ՕՐԱ. 122)։

« 1872. Ընտրութեան Յապաղումը   |   1874. Աւետիք Ի Թենետոս »
© Gratun.org