Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Նահապետ Ա. Եդեսացի

1883. Գրիգոր Ջուղայեցի

Ուրիշ երիտասարդ նահատակ մըն ալ է Գրիգոր Ջուղայեցի, Լոյս Գրիգոր մականունեալ, լոյսի պէս բարետեսիլ կերպարանին համար, և տակաին 18 տարեկան։ Գրիգոր Ասպահանի մէջ Անգղիացի վաճառականի մը մօտ կը ծառայէր։ Օր մը հանդիպմամբ հօրը հագուստին քղանցքը՝ Պարսիկ խանութպանի մը ջուրըմպու անօթոյ կը դպչի, որ իր ջուրը պղծեց ըսելով զայն ուժգնապէս գանակոծեալ վիրաւորէ։ Գրիգոր զայրանալով երկու այլազգի ծառայակիցներու հետ կերթայ Պարսիկը ծեծել, և միասին հարեալ զնա վիրաւորեն, և ընդ քարշ տանին ի դուռն Անգղիացւոյն (ՏՅՈ. Ա. 210)։ Այսպէս կը սկսի Գրիգորի դէմ անհաշտ թշնամութիւնը, և իսլամական կրօնքի դէմ հայհոյած ըլլալու պատրուակը, զոր դատաւորի վճիռով հաստատել կու տան, և ըստ այնմ Գրիգորը Անգղիացիներէն կը պահանջեն, որ տեղական դատարանին յանձնեն։ Անգղիացիք երկու ծեծող այլազգիները կը յանձնեն, իսկ Գրիգորը կը պահեն։ Երբ որ գործը մինչև եպարքոսին կելլայ, Գրիգորը կը հեռացնեն, որ Ջուղային մէջ հօրենական տունը կը պահուըտի։ Այն ատեն հայրը յայտնէ, և երբ սպառնալիքով չեն կրնար իմանալ, երդմամբ կը վստահեցնեն, թէ բան մը հարցնելէ ետքը պիտի թողուն, և հայրը հաւանելով մօրը կը գրէ որ յանձնուի, և այսպէս Գրիգոր Պարսիկներուն ձեռքը կանցնի (ՏՅՈ. Ա. 213)։ Այն ատեն կը սկսին մահուան սպառնալիքներ և ուրացութեան առաջարկներ՝ ազատելու համար։ Ամբոխը եպարքոսին վրայ ալ կը ծանրանայ՝ Գրիգորի մահապարտութիւնը վճռելու, սակայն նա միայն ձաղանքի հրաման կու տայ, և շապիկ վարտիքով պնդութեամբ կապուած, քարկոծելով, գանակոծելով և կռուփներ հանելով և այլ բազմապիսի չարչարանօք բոլոր շուկաները կը պտտցնեն։ Կը տանին նաև ի խան վաճառակացն Հայոց, ուր Գրիգոր ամէնքը կը քաջալերէր, վստահեցնելով իր ի վերոյ ճշմարտութեան հաւատոյ մերոյ մնալուն (ՏՅՈ. Ա. 216), և այսպէս կը տանեն մինչև ի պանդոկն շահի։ Հոն պարսիկ վաճառականներուն աւագը ողոքանաց միջոցներ կը գործածէ, ուրացեալ հայերէ ոմանք ալ հայերէն լեզուով կը խրատեն առ երեսս դաւանեա, և զայն յայլ քաղաքս, բայց նա կը մնայ անդրդուելի։ Ամբոխէն մէկը գաւազանով, և ուրիշ մը սուրով կը զարնեն, և բարձրաւանդակէ կը գլորեն, բայց ուրիշներ ազատելով սենեակ մը կը փակեն։ Մոլեգնեալ ժողովուրդը սենեակին դուռը կոտրելով ներս կը խուժէ, և հոն սուրերով և դաշոյններով և բիրերով, վրան կը յարձակին բիասիրտ նահատակը (ՏՅՈ. Ա. 218)։ Մարմինը Ջուղա տարուելով պատուով կը թաղուին Երևանի թաղին ամարան եկեղեցւոյն մէջ (ՆՈՐ. 549)։ Նահատակութեան օրը տապանագիրին մէջ նշանակուած 1704 յուլիս 3-ին, Նեսրէսի և Խաթայ տօնին օրը (ՏՅՈ. Ա. 220), որ ճշդիւ կը պատասխանէ հին տոմարին, երբ սոյն տօնը կը կատարուէր Հոգեգալստեան չորրորդ երկուշաբթին, մինչև այժմ Սիմէոնեան տօնացոյցով փոխադրուած է Հոգեգալստեան երկրորդ շաբաթ օրը, և անիմանալի կը մնայ թէ ինչու հրատարակողներ 1703 յուլիս 20 գրած են (ՏՅՈ. Ա. 219)։

« 1882. Նիկողայոս Պրուսացի   |   1884. Ընտրութեան Պարագաները »
© Gratun.org