Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Ա. Ջուղայեցի

1886. Յովհաննէս Զմիւռնիացի

Մինչև որ Աղեքսանդրէ սպասուած պատասխանը գար, կամ մինչև որ Զմիւռնացի հասնէր, Միքայէլ երէցին վարչականութիւն չբաւեց պահանջուած գործունէութիւնը ունենալ, և Սահակ Ապուչեխցի վարդապետ յաջողեցաւ իրեն գրաւել ազգին մէջ ազդեցիկ խումբի մը վստահութիւնը, և Միքայէլը հեռացնել տալով, ինքն նստաւ պատրիարքական աթոռը 1707 յունուար 22-ին (ՍՐԳ. ), որով 7 ամիս տևած եղաւ Միքայէլի պատրիարքութիւնը կամ տեղապահութիւնը։ Սահակ բնաւորութեամբ հանդատաբարոյ և ուղղութեամբը խաղաղասէր անձ մը նկատուած է, բայց ոչ բնաւ իր եկեղեցւոյն համար տկար և իր դաւանութեան համար վարանոտ, այլ աշխատած է հնարաւոր միջոցներով փոթորկեալ կացութիւնը մեղմացնել։ Իրեն ձեռնտու ունեցած է Աստուածատուր Ջուղայեցի վարդապետը, մականունեալ Աղաւնի, որ նուիրակ եկած էր Աղեքսանդր կաթողիկոսի հրամանով, և յատուկ հրահանգներ ստացած տպագրական ձեռնարկները քաջալերել, ինչպէս կը հաստատեն զանազան գիրքերը այս միջոցին Կ. Պոլսոյ տպարաններէն ելած (01. ՕՐԱ. 124), որոնցմէ չորս հատ կը յիշուին (01. ՕՐԱ. 125)։ Սակայն Սահակ ընթացքը չարաչար մեկնուելով, սկսած էր քաջալերել կաթոլիկացեալները, և իրենց առաջնորդող Լատինները, և իրենց հովանաւոր դեսպանը, ինչ որ չէր կրնար դիւր գալ ազգին ընդհանրութեան, և իրենց եկեղեցւոյն հաւատարիմ դասակարգին, որոնք չէին կրնար տոկալ իրենց վարդապետութեան և ծէսին և սովորութեանց դէմ արձակուած անհիմն նախատինքներուն, և ազգին մէջ ցանուած անջատական սերմերուն, մանաւանդ երբ հայրապետական վճռով ալ հաստատուեցան իրենց զգացումները։ Ասոնք եղան շարժառիթները՝ որ Սահակի պատրիարքական պաշտօնն ալ երկարատև չկրցաւ ըլլալ, և պարտաւորուեցաւ տեղի տալ յայտնուած բուռն զգացումներուն ութն ամիս պաշտօնավարելէ ետքը, և 1707 սեպտեմբեր 26-ին- պատրիարք հաստատուեցաւ Յովհաննէս Զմիւռնիացին (ՍՐԳ. ), զոր այնչափ փափաքով փնտռած էր ազգը՝ կաթողիկոսին ուղղած խնդրագրովը (1885), և որուն ընթացքին և ուղղութեանը քաջածանոթ էր (§ 1863), ու միակ յարմարագոյնը կը նկատէր՝ Աւետիքի անձին վրայ կատարուած անիրաւութեան և բռնութեան վրէժը լուծելու։ Յովհաննէսի պատրիարքութեան անցնիլը ձախողուած մըն էր կաթոլիկամիտ Հայերուն համար բայց աւելի Ֆէրիօլի և իրեն գործակից ու գործիք եղող Լատին աբեղաներուն, որոնց մէջ կը գերազանցէին Յիսուսեան միաբանները։ Ասոնք իրենց ձեռնարկը վտանգուած տեսնելով՝ սկսան պահանջները սաստկացնել իրենց համամիտներուն վրայ, ստիպելով որ ոչ ևս գային Հայոց, այլ յեկեղեցիս Լատինաց։ Հռոմէականք այդ եղբայրատեաց կռիւը և նախնեաց դէմ հաւատուրաց անարգանքը արդարացնելու համար կը գրեն, թէ տաղտկացեալ բաժանեցան իսպառ ի ժողովրդենէ Հայոց սակայն ասով ալ խոստովանական կըլլան թէ իրենք են իրենց դարաւոր և հայրենաւանդ եկեղեցիէ բաժնուողները, ընդունած կըլլան ևս թէ այս պատճառով անկաւ ատելութիւն մեծ ազգին մէջ, և ծագեցան կագ և կռիւ, նախատինք և թշնամանք անհնարին Հայութեան մէջ՝ (ՉԱՄ. Գ. 750)։ Մէկ խոսքով ստիպեալ կը խոստովանին թէ իրենք և իրենց հրապուրիչներն եղած են՝ ազգին մէջ տեղի ունեցած աղէտներու և արկածներու բուն պատճառներն ու պատասխանատուները։

« 1885. Կ. Պոլսոյ Դիմումը   |   1887. Տասներուն Դատաստանը »
© Gratun.org