Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Ա. Ջուղայեցի

1889. Կոմիտաս Նահատակ

Կոմիտաս քահանայի նահատակութիւնը, հռոմէականք կը սիրեն ուղղակի կաթոլիկ դաւանութեան համար մարտիրոսութիւն նկատել, մինչ պարզապէս իսլամութիւնը մերժելուն համար տեղի ունեցած է, նման այն ամէն նահատակութիւններուն, զորս պատմութեանս կարգին յիշատակեցինք շարունակաբար։ Իրեն դէմ յարուցուած հակառակութիւնն ալ, թէ ազգային շրջանակին և թէ պետական պարունակին մէջ, իբր սկզբնապատճառ և իբր շարժառիթ ունեցած է Աւետիքի անձին վրայ կատարուած կաթոլիկական նենգաւոր բռնութիւնը, որուն մէջ կը սիրենք Կոմիտասը գործակից եղած չճանչնալ, և կը ցաւինք ինքզինքը իբր համամիտ ցուցած ըլլալուն։ Յովհաննէս պատրիարքի համար ալ՝ պէտք չէ մոռցուի անոր անպայման սէրը Աւետիքին վրայ։ Կոմիտաս ինքն ալ, բանտէն իր քահանայակից ընկերներուն գրած նամակովը, որ Սամաթիոյ 1865 տարւոյ հրդեհին այրած է, այլ զոր կարդացողներ դեռ կենդանի են (ՇՀՊ. ), որոշակի յայտարարած է, թէ ինքն փրանկացեալ մը չէ, և իր վրայ վստահութիւն ներշնչելու համար, խոստացած է աւագերիցութենէ հռաժարիլ և քարոզ չխօսիլ։ Իրեն վրայ գործադրուած գլխատման ալ՝ ուղղակի պատճառը, ոչ թէ կաթոլիկութիւնը, այլ քրիստոնէութիւնը ուրանալու և իսլամութիւն ընդունելու առաջարկին խստիւ պատասխանելն է եղած, թէ չեմ կրնար ոսկին տալ և փոխարէն պղինձ ընդունիլ (ՇՀՊ. )։ Իր վերջին օրերը շարադրած ողբին մէջ ալ ազգին աղիտալի վիճակը կ՚աւաղէ, բայց ոչ Հռոմի և ոչ կաթոլիկութեան յիշատակութիւն կ՚ընէ, այլ Լուսաւորչի աշխատանաց և Լուսաւորիչ ուխտին միայն կ՚ակնարկէ, որ ամէն կեղծ հայադաւանին գործածած բացատրութիւնն է։ Նահատակ քահանային թաղումը կատարած կ՚ըսուին Յոյն քահանաներ (ՉԱՄ. Գ. 755), սակայն Հայոց բաժնին մէջ թողուած ըլլալը կը ստէ ենթադրութիւնը, զի առանց Հայոց պատրիարքին հաւանութեան չէր կրնար հոն թաղուիլ։ Նոյնպէս կը նկատենք մարմինը անգլուխ թաղած ըլլալուն պարագան, ինչ որ կանոնական թերութիւն մը եղած կ՚ըլլայ։ Իսկ գլուխն ու մարմինը Գաղղիական դեսպանին ձեռքով Գաղղիա յղուած ըլլալն (ՉԱՄ. Գ. 755) հաստատուն վկայութիւն մը չունի, և Գաղղիոյ մէջ բնաւ տեղ մը պահուած չի ցուցուիր։ Կոմիտասի գերեզմանը եղած է Պալըքլըի Հայ գերեզմանատան մէջ, պատուոյ տեղը, Կիլիկիոյ Թորոս կաթողիկոսին շիրիմին մօտ, և յարգանօք կը պահուի մինչև ցայսօր, և երբեք խախտուած չէ ոսկրներու ներկայութիւնը ստուգելու համար։

« 1888. Կոմիտաս Քէօմիւրճեան   |   1890. Միքայէլ Բրգնիկցի »
© Gratun.org