Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Ա. Ջուղայեցի

1894. Անտոնեանց Սկիզբը

Մխիթար Սեբաստացիի Կ. Պոլիսէ փախուստը պատմած ատեննիս յիշեցինք Բերիացի Մուրատեան եղբայրներու կողմէն յղացուած՝ Լիբանանիմէջ Հայ-կաթոլիկ միաբանութիւնը մը կազմելու մտադրութիւնը (§ 1860)։ Աբրահամ, չորս եղբայրներուն երիցագոյնը, Լիբանտի մէջ 1702-ին շրջագայութիւնը մը կատարելով՝ Բերիա դարձած էր, և չորսերն ալ միևնոյն խորհուրդը որոճալով, վերջնական որոշումնին տուած էին 1707-ին Աւետման օրը, որ ապրիլ 7-ին կը տօնուէր։ Անկէ ետքը ձեռնարկած էին իրենց առևտրական գործը վերջացնել, որ քաղուելիք գումարներով կրօնաւորական հաստատութիւնը հիմնեն, բայց չէին կրցած այդ նպատակը իրականացնել։ Զի նոյն տարին Բերիոյ մէջ ալ հռոմէականաց վրայ խստութիւններ կը գործածուէին Պետրոս Բերիացիի ձեռքով (ԱՆՏ), որ Սսոյ հակաթոռ կաթողիկոսն էր (§ 1856), և Յովհաննէս Զմիւռնիացիի Կոստանդնուպոլսոյ մէջ բռնած ընթացքին կը հետևէր (§ 1873)։ Չորս եղբայրներէն երկու միջինները, Յովհաննէս և Յակոբ, Ս. Եղիսէի վանքը կը մտնէին Ապտիւլլահի ձեռքին տակ վանականութեան աշակերտելու, կրտսեր Մինաս առևտրական կարգադրութեան համար Սիւրիոյ Տրիպոլիսը կերթար, իսկ Աբրահամ Լիբանան կը դառնար՝ ապահով տեղ մը ճարելու, ուր կարենային վանք հաստատել։ Օտարազգի և օտարալեզու ըլլալնին, և Հայերուն ընդհանրապէս կաթոլիկ չըլլալը, և ուրիշ նմանօրինակ պարագաներ՝ իբր դժուարութիւն արառկուեցան Մարոնիներու կողմէ, և նոյն իսկ Յակոբ Ավուատ՝ Մարոնի պատրիարքը չզիջաւ խնդրուած արտօնութիւնը տալ, մինչև որ Ապտիլլահ Ղարտալի վանահօր և Սախռ Խազինեան իշխանին վկայութիւնները յաջողեցան կասկածները փարատել։ Խադինեան իշխանը՝ իր սեփականութիւնն եղող, Քեսրովան գաւառի մէջ, Ընդիլիաս գետին ձորամէջը, Աֆքար կոչուած առանձնացեալ բլուրին վրայ շինուած տնակը, անոնց իբրև վանք յատկացուց 1709-ին, տեղական և եկեղեցական իշխանութեանց հաւանութեամբ։ Այդ տարիներուն էր որ Մխիթար ալ Մեթոնի մէջ յատուկ վանքի շինութեամբ կը զբաղէր (§ 1893)։ Մուրատեան եղբայրներ, հազիւ քանի մը տարի մնացին այս տեղ, զի ասպատակներու երեսէն պարտաւորուեցանխոյս տալ և ապաւինիլՔիւրքի գիւղը։ Առաջին տեղերնին այլևս անապահով կը նկատուէր, ուստի Խազինեան Սախռ իշխանաւորը, իր սեփականութիւններէն Ղոստա գիւղի մօտերը Քրէյմ կոչուած պզտիկ ագարակը՝ մէջի տունովը նուիրեց անոնց (ԱՆՏ), որուն հաստատուն վանքի ձև տուին 1716-ին, և տէր դարձան մարտ 3-ին իրենց յանձնուած վաւերագիրին զօրութեամբ։ Եւ որովհետև Մարոնիներու մէջ և անոնց հետևողութեամբ միաբանութիւն մը կը կազմէին, Անտոնեան կոչումն ալ վրանին առին։ Իրենց սկզբնական նպատակը պարզ վանականութեան եղած կ՚երևի, վասնզի այսպէս ալ կը բացատրեն իրենց միտքը, թէ ուզած են շինել մին փոքր անապատ (ԱՆՏ. ), որ է առանձնացեալ վանք։ Արդէն Լիբանանի լեռներուն առանձնութիւնն ալ տարբեր նպատակի չէր կրնար ծառայել։ Նոյն էր Մխիթար Սեբաստացիի Մեթոնի մէջ սկսած ձեռնարկն ալ, զի Մեթոն ալ Լիբանանի նման ուսումնական զարգացման դիւրութիւն ընծայող տեղ մը չէր։

« 1893. Մխիթարի Գործեր   |   1895. Մելքոն Թասպասեան »
© Gratun.org