Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Ա. Ջուղայեցի

1902. Մինաս Տիգրանեան

Օրիի ձեռնարկին տրուած Ռուսական գոյնը աւելի ևս շեշտուեցաւ անոր մահուընէ ետքը։ Մինաս վարդապետ Տիգրանեան, որ շարժումին առաջին օրէն Օրիի գործակից էր եղած (§ 1845), և որ իբր Օրիի ներկայացուցիչը Ռուսաստան էր մնացած անոր Տիւսելտօրֆ (§ 1846) և Պարսկաստան (§ 1899) մեկնած միջոցներուն, իբր Օրիի յաջորդ՝ իր վրայ առաւ գործին շարունակութիւնը, ամփոփուելով պարզապէս Ռուսական յարաբերութեանց շրջանակին մէջ։ Իրաւ անգամ մը Եւրոպա անցած էր Օրիի հետ և կայսրընտիրին ծնօթացած (§ 1845), սակայն այնչափը չէր բաւէր, որ եւրոպական լեզուաց և գործոց անտեղեակ Հայաստանցի վարդապետը՝ կարենար յարաբերութիւններ մշակել Արևմուտքի հետ, և Եւրոպական արքունիքներ շահագրգռել Հայերու մասին։ Հետևաբար այդ կողմէն նոր ըսելիքներ չունինք այլևս, և Լատինական մօտաւորութիւնը խափանուած կը մնայ։ Մինաս վարդապետ բոլոր ուշադրութիւնը դարձուց Ռուսաց կառավարութիւնը շահագրգռել Հայաստանի խնդիրներով, և երեք տարիներ, 1711-էն 1714 որ Աստրախան մնաց, անձանձրոյթ տեղեկաբեր մը եղաւ Աֆղաններուն շարժումին, որ կը սպառնար այլայլել Պարսկահայ երկիրներուն վիճակը, և Սէֆիներու տկարացած և մեղկացած հարստութիւնը տապալել։ Գործը Ռուսներուն համար անտարբեր չէր, և Պետրոս ալ, 1715-ին Պարսկաստան դեսպան գացող Արտէմ Վոլինսքիի հրահանգ կու տար յատկապէս տեղեկութիւններ հաւաքել Հայ ժողովուրդի մասին (ԼԷՕ. Բ. 284)։ Իսկ այդ հետաքրքրութիւնը թելադրողը նոյն ինքն Մինաս վարդապետն էր, Օրիի հոգւով ներշնչեալ մը, և Հայոց ազգութեան վերակենդանացման անձնուէր աշխատող մը։ Օրիի ձեռնարկին մերձաւոր շարունակութիւնը տալէ ետքը, այժմ դառնանք նոյն միջոցին կատարուած ուրիշ եղելութիւնները պատմել։

« 1901. Գործին Գնահատումը   |   1903. Աւետիքի Վիշտերը »
© Gratun.org