Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Ա. Ջուղայեցի

1904. Պասթիյլի Մէջ

Տարիներ անցեր էին Աւետիքի անյայտանալէն, սակայն Կ. Պոլսոյ մէջ անոր անունը մոռցուած չէր, և զայն գտնելու ջանքերը կը շարունակէին, նոյնիսկ անհիմն զրոյցներ ժողովուրդը կը դղրդէին, և եկեղեցեաց մէջ իրիկունները աղօթքներ կը կարդացուէին, այսինքն հսկումներ կը կատարուէին, անոր շուտով վերադարձին համար (ԹՕԲ. 105)։ Կը լսուի, իբր թէ Ռոտոսթոյ եկած ըլլայ, և իսկոյն շատեր հոն կը վազեն։ Մէկ մը Հոլանտիոյ մէջ տեսայ կ՚ըսէ, և պարգևներ կը ստանայ. երկու Թուրք գերիներ Մալթա կղզին բանտարկուած կ՚ըսեն, և իրենց փրկանքը կը շահին. և հարուստ Հայեր յատուկ նաւով Մալթա կ՚ուղևորին (ԹՕԲ. 106)։ Ֆէրիօլ այդ պարագաները կը հաղորդէ իրեն թագաւորին, որուն ականջը կը հասնի թէ Աւետիքը փնտռելու մարդեր եկած են Լիվօռնօ, և անկէ Գաղղիա պիտի անցնին (ԹՕԲ. 113), և այդ ամէն պարագաները կասկածներ աւելցնելով, նոյն իսկ Սէն Միշէլի լեռը շրջապատող ծովն ու աւազուտն ալ, Աւետիքի համար՝ ըստ բաւականին մեկուսացած չհամարուելով, հռչակաւոր Պասթիյլի (Bastille) խրամները, ծանր դռներն ու աշտարակները հարկաւոր դատուեցան հափափեալ գերին ձեռքէ չհանելու համար (ԹՕԲ. 115)։ Աւետիք կը գրէ, թէ յետ երեք ամաց, այսինքն 1710-ին, յունուար ամսոյ 8, օրն չորեքշաբթի, որ հին տոմարով կը պատասխանէ 1709 դեկտեմբեր 28-ին, հրաման եհաս յարքայէն, և երեք մարդ զմեզ բերին ի յարքայանիստ մայրաքաղաքն Փարիզ (74. ԱՐՐ. 194)։ Թերևս ամսաթիւին մասին շփոթութիւն ունեցած ըլլայ Աւետիք, զի բանտի արձանագրութեանց մէջ 1709 դեկտեմբեր 18-ին գրուած է, թէ ամենակարևոր բանտարկեալ մը բերուեցաւ, որուն անունը ծածուկ կը պահուի (ԹՕԲ. 115)։ Սակայն մեր տեսութեամբ այդ անանուն բանտարկեալը Ակետիք եղած պիտի չըլլայ, քանի որ Աւետիք ամսաթուով և եօթնեկի օրով կը նշանակէ Պասթիյլ փոխադրուիլը, թէպէտ յստակ չէ թէ յունուար 8 չորեքշաբթի օրը հրամանին հասնելուն, թէ Մօնսէնմիշէլէ մեկնելուն, կամ թէ Փարիզ հասնելուն թուականն է։ Պասթիյլ բերուելուն պէս Աւետիք շղթայակապ կը նետուի ի բանտն ներքին, գետնափոր նկուղներէն մէկը, ուր կը մնայ քառասուն օր։ Այնտեղ յոյժ տկարութիւն ունէի, կ՚ըսէ ի ստամոքսէ և ի հազէ, գիշերն յոյժ նեղէր հազն, զոր յուշաթափէի նորա (74. ԱՐՐ. 194)։ Բանտին վերատեսուչը, զոր մուսյու Պէռնավիլ կը կոչէ (00. ԲՆՍ. 142), հոգ կը տանի բժիշկ բերել և խնամել տալ, և անշուշտ բժիշկի խորհրդովն է, որ գետնափոր նկուղին մէջ Աւետիքի կեանքը վտանգուած տեսնելուն, իբրև մեծ շնորհ մը քառասնօրեայ առաջին բանտարկութենէ ետքը, նկուղէն կը տեղափոխուի, և կը դրուի միջի քաւարանի բանտն (74. ԱՐՐ. 195)։ Այս բացատրութիւնն ալ կը բաւէ ցուցնել, թէ դարձեալ հանգիստ դիրք մը ունեցած չէ, այլ միայն առաջինին բաղդատութեամբ տանելի նկատուած է։ Պասթիյլի բանտին մէջ կատարուած տեղափոխութիւնը մերձաւորաբար կը դնենք փետրուարին վերջերը։

« 1903. Աւետիքի Վիշտերը   |   1905. Աւետիքի Գրուածները »
© Gratun.org