Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Ա. Ջուղայեցի

1912. Սահակ Պաշտօնանկ

Կոլոտի այս ակնկալութիւնները չիրականացան։ Սահակ Ապուշեխցիին պատրիարքութեան առաջին տարիները համեմատաբար հանդարտ անցած էին, բայց ջնջուած չէր ազգին մէջ տիրող երկպառակութիւնը, միշտ կաթոլիկական ձգտումներու պատրուակին ներքև։ Եթէ մէկ կողմէն լատինամիտներ, Լատին և Լատինաց մոտ կրթւած եկեղեցականներու գրգռութեամբ, և Արևմուտքէ հասնող նպաստներով, և Գաղղիական դեսպանատան կողմէ ցուցուած պաշտպանութեամբ զօրացած, իրենց նպատակը յառաջացնելու կաշխատէին, պատրիարքարանն և ազգն ալ կը պարտաւորուէին հնարաւոր միջոցներով անոնց խրախտանքը զսպել, և ազգային կացութեան և եկեղեցական ինքնութեան համար աշխատիլ։ Որովհետև օտար դաւանութեան սիրայօժարները օտար պետութեան միջամտութեամբ կուզէին օգտուիլ, իրենց ազգութեան և դաւանութեան սերտ փարած Հայերն ալ իրենց տէրութեան պաշտպանութիւնը պիտի դիմադրէին անոնց։ Այն ժամանակին Եւրոպական տէրութեանց և Օսմանեան պետութեան մէջ տիրող թշնամութիւնները և սպառնացող պատերազմները, բնական իմն հետևութեամբ Օսմանեան կառավարութեան աչքին կասակածաւոր պիտի կացուցանէին Արևմտեայց հետևողութեան դիմող և բարեկամութեան վստահացող խումբերը։ Ճիշդ այդ միջոցներուն մեծ եպարքոս Տամատ Ալի փաշա Վենետիկացիներուն և Աւստրիացիներուն դէմ պատերազմի նախատեսութիւններով կը զբաղէր, անոնցմէ խլելու համար Պէղոպոնէսի և Հուգարիոյ տիրապետութիւնը (ԺՈՒ. 325)։ Ահա կաթոլիկական միտողներու դէմ կարծեցեալ կրօնական հալածանքին տիրապէս քաղաքականբացատրութիւնը։ Այդպիսիներու դէմ ձեռք առնուած միջոցներուն չօչափելի չարաժառիթը, Լատիններուն կողմէն բռնուած ընթացքն էր, որք բազմադիմի խրատուք զգուշացուցանէին, ոչ առնել հաղորդութիւն ինչ ընդ Հայս ի հոգեւորս ( ԶԱՄ. Գ. 758), այսինքն է, Հայոց եկեղեցիները չերթալ, և Լատին եկեղեցիներ յաճախել, որ զգալի կերպով պետութիւնը իրենց դէմ գրգռել ըսել կ՛ըլլար։ Ահա պատճառը որով Սահակ պատրիարքի օրերն ալ ազատ չմնացին ներքին աղմուկներէ, և քանի որ խնդիր մը կար մէջտեղ, ամէն անձնական վէճեր կամ կիրքի յուզումներ՝ շուտով այդ կերպարանին կը վերածուէին։ Այս ձևը առաւ նաև Սահակ պատրիարքի և Ռոտոսթոյի առաջնորդին միջև ծագած վէճը. պատրիարքն՝ առաջնորդը պաշտօնէ հանած էր, և առաջնորդն ալ համարձակեցաւ Սահակ պատրիարքը ամբաստանել կառավարութեան առջև։ Անոր կողմը զօրացուցին իշխանաւորէն դժգոհ եղող զանազան խումբերը, և կառավարութիւնը վճռեց պատրիարքի փոփոխութիւնը (ՉԱՄ. Գ. 757), և Սահակ պաշտօնէ դադրեցաւ 1714 մարտին, որով 1708 դեկտեմբերէն սկսելով 5 տարի և 7 ամիս պատրիարքական աթոռի վրայ մնացած կ՚ըլլայ։ Ահա Կոքոտի ակնկալութիւններուն պարապի ելլալուն մէկ պատճառը, զի ոչ միայն պատրիարքական տագնապը արգելքներ կը յարուցանէր, այլ և Սահակի հեռանալով իր պաշտպանը կը կորսնցնէր։

« 1911. Կոլոտ Յերուսաղէմ   |   1913. Ուխտաւորաց Վտանգը »
© Gratun.org