Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Ա. Ջուղայեցի

1914. Յովհաննէս Գանձակեցի

Երբ Սահակ Ապուշեխցիի պաշտօնանկութեամբ և աքսորմամբ պատրիարքական աթոռը պարապ մնաց, հասարակութեան մէջ անմիջական փութաջանութիւն չտեսնուեցաւ նոր մը ընտրելու, զի մեծամեծներէն ոմանք ձանձրացեալ էին, իսկ այլք ոչ գիտէին թէ զո՞ ընտրեսցեն (ՉԱՄ. Գ. 757), որ է ըսելթէ հրապարակի վրայ աչքի զարնող չկար։ Առիթէն օգտուողը կըլլայ, Յովհաննէս Գանձակեցի, պարսկահայ սահմաններէն եկած վարդապետ մը, կամ լաւ ևս եպիսկոպոս մը, որ տակաւին իբր պանդուխտ ու գիրք չկազմած, հացագործներու մօտ կը բնակէր, որ անշուշտ իր հայրենակիցներ էին։ նա ճանչցուած էր իբր խստակեաց և օրինաց նախանձախնդիր եկեղեցական մը, և միանգամայն իբրև ճարտարախօս, քաջաքարոզ և ժիր անձ մը կը յայտնուէր։ Իր ծանօթ հացագործները զայն մեծամեծներուն մտադրութեան ներկայացուցին, որոնք հաւնեցան և հաւանեցան, և կառավարութեան ներկայացուցին, և 1714 մարտ 21-ին Ծաղկազարդի օրը, Յովհաննէս պաշտօնապէս աթոռ բարձրացաւ (01. ՕՐԱ. 136)։ Յովհաննէսի անծանօթ մը ըլլալը ոմանց անհաճոյ երևցուց անոր պատրիարքութիւնը, և զօրաւոր հետամուտ մը չգտնուիլը կը քաջալերէր Սահակի կողմնակիցները զայն նորէն դարձնելու։ Յովհաննէս իր ճարտարութեան առաջին փորձը տուաւ, մայրեկեղեցւոյ մէջ ժողովուրդը հաւաքելով, արդէն աւագ շաբաթու օրեր էին, և համարձակ յայտարարելով, թէ ինքն գժտութեան պատճառ չ՚ուզեր ըլլայ, և յօժարակամ կը քաշուի, եթէ այնպէս կ՚ուզեն, բաւական է որ լիցի խաղաղութիւն և սէր։ Այդ յայտարարութիւնը ամէնուն համակրութիւնը գրաւեց և միաձայնութեամբ Յովհաննէսի պատրիարքութիւնը ընդունեցաւ։ Հաւանաբար այդ եղելութեան թուականն է մարտ 26 օրը, որ ուրիշներէ իբր պատրիարքութեան թուական կը նշանակուի (ՉԱՄ. Գ. 757), և որ աւագ ուրբաթ օրուան կը համապատասխանէ, որով կրցած է Յովհաննէս Գանձակեցին հանդիսապէս Զատիկը տօնախմբել, մինչ տօնը անպտուղ կ՚անցնէր Յովհաննէս Կոլոտին համար Երուսաղէմի մէջ (§ 1913)։ Յովհաննէս Գանձակեցին Արևելեան գաւառներէն եկած, աւելի նախանձայոյզ էր հայրենաւանդ եկեղեցւոյ պահպանութեան և պաշտպանութեան, իր պատրիարքութեան սկսած օրերն ալ աւելի զայրացած էին եւրոպական յարաբերութեանց կամ փրանկանալու դէմ Օսմանեան պետութեան համակրութիւնները, նոյն միջոցին Վենետկեցւոց դէմ մղուած պատերազմին պատճառով։ Այս առիթ տուաւ Յովհաննէսի բուռն գործունէութեան ձեռնարկելու, որուն պատմութիւնը կը յետաձգենք Աղեքսանդր կաթողիկոսի օրերուն։

« 1913. Ուխտաւորաց Վտանգը   |   1915. Կոլոտ Երաշխաւոր »
© Gratun.org