Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աստուածատուր Ա. Համատանացի

1917. Մովսէս Ջուղայեցի

Վերջին ատեններ Մայրաթոռոյ միաբանութիւնը ընտրութեան տէր էր դարձած, ազգային իշխանութեան և ներկայացուցչութեան դերը ջնջուած լինելով, և նա ալ դիւրաւ կը հետևէր նախորդ կաթողիկոսէն յայտնուած միտքին։ Այս անգամ ալ նոյն ճամբան բռնուեցաւ, և Մովսէս Ջուղայեցին, որուն արդէն Աղեքսանդր չմեռած հրաւէր ուղղուած էր, կրկին կոչուեցաւ գալ Էջմիածին և կաթողիկոսական աթոռը գրաւել։ Ջուղայի առաջնորդներուն կաթողիկոսութիւնը՝ Ջուղայեցւոց ալ հաճոյանալու հետևանքը կ՚ունենար, որոնք կարող և ունևոր դիրք ունէին, և հարկաւ անոնց օժանդակութեամբն էր որ կաթողիկոսներ շինարար կը դառնային, թէ ոչ ուրիշ կողմեր աղքատութիւնն ու կարօտութիւնն էր որ կը տիրէր։ Կը կարծենք թէ Մովսէս միակ օրինակն է պատմութեանս մէջ, որ պաշտօնապէս կաթողիկոսութեան կոչուելով, հրաժարի և յանձն չառնէ զայն ստանձնել։ Եղան կաթողիկոսութենէ հրաժարողներ, բայց զայն վարելէ և տկարութեան կամ դժուարութեան հանդիպելէ ետքը։ Մովսէս յայտնած դժկամութեան շուտով չեն համակերպած Մայրաթոռոյ միաբանները, վասն զի ոչ միանգամ, այլ և երկիցս և երիցս գրեալ են, և պահանջած յանձնառութիւնը, այլ Մովսէս անփոփոխ մնացած է իր միտքին վրայ, և շնորհակալ ըլլալով իրեն հանդէպ յայտնուած սիրելութեան, վճռապէս պատասխանած է. Օ ն անդր ի բաց տարէք ի մտաց ձերոց, զի այդ ոչ է մեր գործ (ՏՅՈ. Բ. 50)։ Ինչ էր Մովսէսի դժկամութեան ներքին պատճառը դժուար է ճշդել, զի ապիկար և գործէ փախչող մէկը չէր, և բազմաշխատ և բազմարդիւն անձ մը եղած էր Պարսկաստանի աթոռին վրայ։ Աղեքսանդրի իր կտակով յայտնած վկայութիւնն ալ (§ 1916) մեծ երաշխաւորութիւն մըն է, համբաւն ալ ամէն կողմ տարածուած էր, որ Յովհաննէս Կոլոտ ալ պատուագիր և գովասանական բացատրութիւններով անոր կը դիմէր Երուսաղէմի գործին համար (ՏՅՈ. Բ. 51)։ Տկարացած և անկարող դարձած ալ պիտի չըսենք, զի թուականէս ետքը տասը տարի ևս վաստակաւոր պաշտօնավարութիւն ունեցաւ Ջուղայի աթոռին վրայ մինչև 1725 մարտ 1ը, որ է իր մահուան թուականը։ Պէտք է ըսել թէ Մովսէս իր գտնուած վիճակէն գոհ, և Ջուղայի վանքին վրայ թափած աշխատութիւնը և ստացած արդիւնքները կիսատ թողուլ չ՚ուզելով, և բարձրագոյն աթոռի ծանրագոյն տաղտապանքներէ խորշելով, չէ ուզած իր խաղաղ դիրքը Էջմիածինի խռովեալ դիրքին հետ փոխանակել։ Իր ժամանակին երկու եպիսկոպոսներու և 17 նշանաւոր վարդապետներու անուններ կը տրուին Ամենափրկիչի վանքին մէջ, և 62 քահանաներու ներկայութիւնը կը վկայուի Ջուղայի 14 եկեղեցիներու համար (ՏՅՈ. Բ. 51)։ Սակայն կարծես թէ բարեբաստիկ չեղաւ Մովսէսի ծանրագոյն տաղտապանքէ խուսափիլը, զի ոչ նուազ տագնապներ կրեց Ջուղայի մէջ Աֆղաններուն ապստամբելուն և Ասպահանի տիրապետելուն պատճառով։

« 1916. Աղեքսանդրի Մահը   |   1918. Աստուածատուր Ընտրուած »
© Gratun.org