Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աստուածատուր Ա. Համատանացի

1919. Լատինամիտ Ջանքերը

Յովհաննէս Գանձակեցի պատրիարք ըիտրուած էր 1714 մարտ 21-ին, Աղեքսանդրի մահուանէն 8 ամիս իսկ Աստուածատուրի կաթողիկոսութենէն 14 ամիս առաջ, սակայն կամաւ անոր գործերուն մասին խօսիլը յետաձգեցինք (§ 1914), չարայարեալ գործողութիւնները չընդհատելու համար։ Հազիւ թէ Գանձակեցին գործի ձեռնարկեց, երկու պարագաներ եկան կացութիւնը զայրացնել, մէկը Լատիններուն կողմէ իրենց հետևողներու վրայ բռնադատութիւնը՝ Լատին եկեղեցի երթալու և Հայոց եկեղեցիներ չերթալու, և միւսը Օսմանեան կառավարութեան ցուցած Լատինաց հետ բարեկամութեանց և մտերմութեանց դէմ խստութիւնը, Վենետկեցւոց հետ յարաբերութեանց խառնակելուն և մօտալուտ պատերազմի հաւանականութեան պատճառով։ Գանձակեցին խոհական կերպով նախապէս ազդ արար նոցա և յորդորեց զնոսա գալ յեկեղեցի իւր (ՉԱՄ. Գ. 757), որպէսզի կառավարութեան կասկածներուն տեղի շտան, քանի որ իրեն վրայ ալ ստիպում կըլլար իր ժողովուրդին ընթացքին վրայ հսկել։ Անսացողներ եղան, բայց Լատին քարոզիչներ սկսան աւելի ևս սաստկացնել իրենց արգելքը, խիղճերը պղտորել և ընտանիքները խռովել։ Կը կարծէին թէ Հայոց պատրիարքարանին վրայ կրնան յաղթութիւնը տանիլ դեսպանական հովանաւորութեամբ, զի Ֆէրիօլի յաջորդը Պետրոս Տէզալլէօր կոմսը (Pierre Puchot comte Desalleurs), իր նախորդէն նուազ չէր կրօնամոլ ընթացքին մէջ, թէպէտ անոր պէս մոլեգնութեան չէր հասներ։ Գանձակեցին Լատին եպիսկոպոսին ալ ղրկեց իր փոխանորդը, որպէսզի իր եկեղեցականները չափաւորութեան խրատէ, և կառավարութեան տրամադրութիւնները յիշեցնելով զգուշացուց տհաճոյ հետևանքներէ։ Ընդհակառակն Լատին եպիսկոպոսը իր գլուխը կը ժողովէ Հայերուն մէջ հռոմէականութեամբ կրթուած կամ հռոմէականութեան շահուած եկեղեցականները,և անոնցմով որոշում կու տայ ի գլուխ տանել գիրսն, պատրիարքը պաշտօնէ ձգել իրենցմէ մէկը պատրիարքութեան բարձրացնել, և այս նպատակով գաղտնի կերպով և խոստովանահայրերու միջոցով իրենց հետևողներէն դրամ հաւաքել, պաշտօնական և անպաշտօն ծախքերու համար։ Լատին եպիսկոպոսին հրամանատարութեան ներքև՝ Հայոց պատրիարքարանին դէմ մաքառելու պատրաստուող խումբին կառաջնորդէր Մելքոն Թասպասեան եպիսկոպոսը (§ 1895), որ կամէր զի ինքն լիցի առաջնորդ և պատրիարք (ՉԱՄ. Գ. 758)։ Իրեն կը հետևէին Յովհան Նիկոմիդացի, և Սարգիս ու Երեմիա եպիսկոպոսներ, Յովսէփ Պէշիքթաշցի վարդապետ և Աստուածատուր Պարսկաստանցի քահանայ՝ իբրև շարժումին գլխաւորներ։ Կառավարութիւնը տեղեկութիւն ստացաւ այդ եղելութեանց մասին, որոնց հանդէպ անտարբեր չէր կրնար ըլլայ, և թողուլ որ հպատակներէն ոմանք օտարի թելադրութեամբ և գլխաւորութեամբ իրեն հպատակ հասարակութեան դէմ գործեն։ Եպարքոսը պատրիարքին պատուիրեաց մի ումեք ասել ինչ, և վերև յիշուած երեք եպիսկոպոսները ձերբակալել տալով, եդ յանծանօթ տեղւոջ ուրեք, իբր ի բանտի։ Լատիններու հետ միաբանեալները՝ կարծելով թէ պատրիարքին գործն է երեք եպիսկոպոսներուն անյայտանալը, հարիւր հոգիի խումբ մը կազմեցին և եպարքոսին վրայ բողոքի ղրկեցին՝ պատրիարքը ամբաստանելու, չգիտնալով թէ եպարքոսն ինքն է խաղին հեղինակը (ՉԱՄ. Գ. 759)։

« 1918. Աստուածատուր Ընտրուած   |   1920. Պետական Դատաստան »
© Gratun.org