Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աստուածատուր Ա. Համատանացի

1923. Կոլոտ Պատրիարք

Միևնոյն միջոցներուն, այսինքն 1715-ին, զատիկը ընելէն ետքը, որ կը հանդիպէր ապրիլ 17-ին, Եպուսաղէմէ Կ. Պոլիս կու գայ Յովհաննէս Կոլոտ վարդապետ, և բոլորանուէր զինքն կու տար Երուսաղէմի կացութիւնը բարւոքելու։ Շարունակ ամէն տեղ և ամէն ատեն, հրապարակաւ կամ առանձինն, բեմէն կամ բազմոցէն, Երուսաղէմի նեղութիւնները կը պատմէր, վերջին կործանման հասած ըլլալը կը բացատրէր, իր յանձնառու եղած երաշխաւորութիւնը կը յայտարարէր, և անմիջական զարմանալի և զուարթառատ պէտքը կը զգացնէր։ Ասոնցմէ աւելի արմատական կարգադրութեան մը անհրաժեշտութիւնը կը ցուցնէր, Երուսաղէմը ազատել տիրող դիրքէն, անոր սեփական տէրն ու գլուխը տալ ըստ առաջնոյն, Կ. Պոլսոյ պատրիարքարանին ուղղակի միջամտութիւնը խափանել, մէկ խօսքով պատրիարքութեանց միաւորութիւնը ջնջել, և Կ. Պոլսոյ դերը վերին հսկողութեան մէջ սահմանափակել։ Այդ քարոզութիւնները և յորդորները կը խօսուէին Յովհաննէս Գանձակեցի պատրիարքին ներքև, որ բնաւ արգելք և դիտողութիւն չէր դիմադրեր։ Որչափ ալ նա Յովհաննէս Պալըքէսիրցին Երուսաղէմ ղրկելու սխալը գործած էր (§ 1914), սակայն կ՚երևի թէ միամտաբար սխալած էր, վասնզի այլևս ոչ ըրածը կը պաշտպանէ և ոչ ալ Կոլոտին ձեռնարկին արգելք կը դնէր։ Կոլոտի յորդորները սկսան ժողովուրդին համակրութիւնը գրաւել, և մեծամեծներուն մտադրութիւնը հրաւիրել, որոնք հետզհետէ իրեն ձեռնտու ըլլալու հաճութիւնը տուին, և որոնց մէջ յանուանէ կը յիշուին Յարութիւն Մուրատեան Ապուշխեցի, Յարութիւն ԹԷվէքէլեան Ապուշխեցի, Սարգիս Խալֆա Կեսարացի, Իսրայէլ Կոստանդնուպոլսեցի, և Լութվի, որոնք յաջողեցան իրենց կողը ձգել նաև Սեղբեստրոս Երեւանենց Ակնեցի (ՀՆՆ. 138), աւելի ծանօթ Սեղբոս Ամիրա անունով, ամէնքն ալ մահտեսի կոչումով պատուած անձեր, որ է ըսել Երուսաղէմի ուխտը կատարած, և սիրտով Երուսաղէմի սիրով տոգորուած։ Ասոնք հաւանեցան Կոլոտի յայտնած պայմաններուն համակերպիլ. բայց ինչպէ՞ս ընել, որ Կ. Պոլսոյ պատրիարք գտնուող անձը անկեղծօրէն ձեռք քաշէ Երուսաղէմի պատրիարքութենէն. ինչպէ։ս ապահովել, որ Կ. Պոլսոյ պատրիարքը յարգէ Կոլոտի անձնական երաշխաւորութիւնը (§ 1915). զո՞վ Երուսաղէմի պատրիարքութեան կոչել որ Կ. Պոլսոյ պատրիարքին հետ համերաշխ գործէ. և ի՞նչպէս վստահիլ որ հաւաքելի նպաստներ ամենայն ճշդութեամբ Երուսաղէմի պարտքերուն պիտի յատկացուին։ Այդ դժուարութեանց լուծումը պատրաստելու համար՝ խորհեցան նոյն ինքն Կոլոտը Կ. Պոլսոյ պատրիարք անուանել, և Երուսաղէմի պատրիարքի ընտրութիւնըն ալ անոր առաջարկութեան թողուլ։ Եկ, կ՚ըսեն, դու լեր մեզ պատրիարք և առաջնորդ Կոստանդնուպոլսոյ, և յետոյ զորն և կամիս՝ զայն արապատրիարք Երուսաղէմի, բայց միշտ գիտութեամբ բոլոր իշխանացս։ Կոլոտ տեսնելով որ իր կապած բեռը իր ուսը կ՚ուզեն բեռցնել, սկսաւ խուսփիլ և պատճառեաց զբազումս. բայց գլխաւոր խնդիրը գործին տևողութիւնն էր, որովհետև մինչև պարտքերուն ջնջուելուն պայմանաժամ նշանակուած չորս տարիներու լրանալը, շատ փոփոխութիւններ կրնային տեղի ունենալ և գործը խանգարել։ Ասոր ալ իշխանները պատասխանեցին, թէ մեք բնաւքս Աստուծով կամք ի յոտին առ ի օգնել քեզ վասն այսր իրի (ՀՆՆ. 138), որ է ըսել, խոստացան բոլոր ուժովնին Կոլոտի պատրիարքութեան տևողութիւնը երաշխաւորել։ Կոլոտը պատրիարք ընելու միտքը՝ Գանձակեցիին պաշտօնէ դադարումը կը պահանջէր։ Գանձակեցիին իբր գովեստ, պէտք է դիտել տանք, որ ան չուզեց սովորական եղած կերպերով, դրամով կամ ամբաստանութեամբ զինքն պաշտօնանկ ընեն, այլ նախկին վեհանձն ճարտարութիւնը կրկնեց, զոր ցուցած էր ընտրութեան առթիւ (§ 1914), և խոստացաւ կամովին հրաժարիլ ի պատրիարքութենէ (ՉԱՄ. Գ. 772)։

« 1922. Պեղոպոնէսի Պատերազմը   |   1924. Երուսաղէմի Աթոռը »
© Gratun.org