Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աստուածատուր Ա. Համատանացի

1939. Անտոնեան Միաբանութիւն

Հռոմէական կուսակցութեան ոյժ տուող ուրիշ ձեռնարկի մը վրայ ալ խօսեցանք իր կարգին (§ 1894), որուն կեդրոնը գրուեցաւ Լիբանան լեռներու վրայ Մարոնիներու մէջ։ Անոր հիմնարկուներն եղած էին չորս աշխարհիկ հոգսէր անձեր, որ երբ ունևորութիւննին իրենց նպատակին ծառայեցնել կը փափաքէին, ստիպուեցան հապճեպ փախուստով գործերնին լքանել։ Այդ պարագան կը պատասխանէ Գանձակեցի պատրիարքին օրով տեղի ունեցած շարժումին, և Բերիոյ առաջնորդ Աբրահամ Արծիւեանի բանտարկութեան (§ 1920)։ Երբ պարագաները քիչ մը խաղաղացան, Մուրատեաի եղբայրներ բարեդէպ առիթ սեպեցին Բերիոյ վաճառատան գործը վերջացնել, և իրենց ձեռնարկին նիւթական միջոցները հայթայթել։ Այդ նպատակով Աբրահամ և Յովհաննէս Բերիա եկան որ կարգադրեն։ Այնտեղ Ջահկեցի Ունիթորներէն Գրիգոր Կիւլլէրեան աբեղային հանդիպելով, անոր կը յանձնեն Կղեմէս ԺԱ. պապին ուղղուած աղերսագիր մը 1718 թուականով, և Մուրատի որդիք Աբրահամ, Յովհաննէս, Մինաս և Յակոբ ստորագրութեամբ, որով պապական օրհնութիւն, և իրենց ձեռնարկին հաստատութիւն, և Մարոնցոց ուղղուած յանձնարարագիր կը խնդրեն, որպէս զի անոնցմէ պարտուպատշաճ օժանդակութիւն գտնեն։ Իրենց ձեռնարկը կը բացատրեն, ինչպէս ուրիշ տեղ ալ յիշեցինք (§ 1894), ըսելով թէ կուզեն շինել մին փոքրին անապատ, զի անդ բնակեսցին անապատաւորք քահանայք ի Հայոց ազգէն (ԱՆՏ. ), ինչ որ մինչև այն վայրկեան պարզ վանականութեան նպատակի վրայ մնային կը ցուցնէ։ Մուրատեան եղբարց ուղղակի իրենց անունով դիմելը և ուրիշ որևէ անձի անուն չտալը կը ցուցնէ, թէ ձեռնարկին բուն հեղինակները իրենք են եղած, և ոչ Բերիոյ առաջնորդը, որ այդ միջոցներուն բանտէ ազատած բայց Բերիա դառնալ չհամարձակելով, Տրապիզոն և Եդեսիա կը թափառէր, իսկ Մուրատեան եղբայրներ, արդէն միաբանական կենաց սկզբնաւորութիւն ըրեր էին Աֆքարի մէջ (§ 1894)։ Եթէ վերջէն Արծիւեան ինքզինքը իբր Անտոնեանց հիմնադիր ուզեց ցուցնել, պարզապէս վերջին պարագաներէ օգտուելով էր, որ համարձակեցաւ իւրացնել ուրիշներու ձեռնարկը (ԴԻԹ. 101)։ Հռոմ ղրկուած նամակը Փրոփականտայի ժողովէն նկատողութեան կառնուի 1719 յունիս 19-ին, և վերոյիշեալ Կիւլէրեանէ և Հռոմ գտնուող Յովսէփ Ասսեմանի և Գաբրիէլ հավա Մարոնի վարդապետներէ ստացուած տեղեկութեանց վրայ Փրոփականտան իր հաւանութիւնը կու տայ Մուրատեան եղբարց ձեռնարկին, աւելցնելով դպրոցի և ուսումնական նպատակի պայմանը։ Որոշումին թուականն է 1720 մարտ 8, որ փութով կը հաղորդուի Մարոնի պատրիարքին Այդ միջոցին Բերիա դարձած էր Աբրահամ Արծիւեանը, Եւդոկիոյ կուսակալին Բերիա փոխադրուելէն օգտուելով (ԴԻԹ. 49), և առիթէն օգտուեցան Մուրատեանք ալ եկեղեցական աստիճան ստանալու։ Յակոբ քահանայութեան և Աբրահամ սարկաւագութեան, իսկ Յովհաննէս վախճանած էր Բերիա, և Մինաս լոկ կրօնաւորութեամբը կը շատանար։ Երեք մնացող եղբայրներուն վրայ չորրորդ ընկեր մը աւելցած էր՝ Անտոն Աստուածատուրեան Բերիացին։ Պապին կողմէն Մարոնի պատրիարքին յղուած գիրը իրեն արդիւնքը ունեցաւ, զի 1721 յուլիսին Մարոնի պատրիարքին կոնդակով՝ պանդուխտ Հայեր արտօնուեցան կանոնաւոր վանք հիմնել Մարոնցիներէ շրջափակուած գաւառին մէջ, ուր Խազնեան իշխանական տոհմն ալ մարտ ամիսէն անդառնալի շնորհած էր վանաշինութեան գետինը (ԱՆՏ. )։

« 1938. Մխիթարի Ուղղութիւնը   |   1940. Անտոնեանք և Արծիւեան »
© Gratun.org