Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աստուածատուր Ա. Համատանացի

1943. Աթոռոյ Պարապութիւն

Անօրինակ և անկերպարան վիճակի մէջ կը թողուր Աստուածատուր Մայրաթոռը իր մահուան պահուն, զի կատարեալ անիշխանութիւն կրնայ ըսուիլ տիրող կացութիւնը։ Որչափ ալ Օսմանցիք տիրած էին Երևան քաղաքին և շրջակայից, և Ռուսներ հաճած էին որ այն կողմերուն վրայ իրենց տիրապետութիւնը հաստատեն (§ 1932), սակայն տակաւին պատերազմի վիճակն էր որ կը շարունակէր, և Օսմանցիք հետամուտ էին անդրագոյն ևս ընդարձակել իրենց տէրութիւնը, մինչև Սիւնիք և Աղուանք։ Պարսիկներ թէպէտ յաղթուած, և Մահմուտի ու Թահմազի մէջ երկփեղկած, սակայն բոլորովին ձեռք քաշած չէին իրենց սեփական գաւառներէն։ Հայերն ալ՝ որ զէնքի դիմած էին, և ոչ միայն հրոսակներուն և Պարսիկներուն, այլ Օսմանցիներուն դիմադրելու ձեռնարկած էին, անխտիր միատեսակ նկատելով բոլոր իսլամական գունդերը։ Մայրաթոռոյ միաբանութիւնը ցրուած էր փոխած, օրինական ընտրութիւն մը ընելու վիճակի մէջ ալ չէր գտնուէր։ Ջուղայեցիք ալ Աֆղաններուն բռնակալութեան ներքև հազիւ թէ իրենց կենսական խնդիրներուն կը բաւէին, և Մայրաթոռի հոգը ստանձնելու և աթոռի պարապութեան դարման նայելու միջոցներն իսկ չունէին։ Հարկաւ Աստուածատուր, իբրև խոհական և հոգածու անձ, նախատեսած պիտի ըլլար այդ վիճակը, սակայն ուզելով ալ չէր կրնար ազդու դարման մը գտնել, և իրմէ ետքը կաթողիկոսական ընտրութեան մասին միտք յայտնել և հրահանգ տալ։ Գուցէ Մովսէս Ջուղայեցին բերելու խորհուրդ տուած ըլլար, եթէ նա կանխաւ մեռած չըլլար, իսկ Դաւիթ Ջուղայեցին, որ Մովսէսի յաջորդած էր, իբր Ջուղայի վանքին առաջնորդ և վիճակին արքեպիսկոպոս, որչափ ալ ճգնազգեաց և բարեկարգութեան նախանձախնդիր կը կոչուի (ՏՅՈ. Բ. 53), և իբր իմաստուն կը գովուի, սակայն իրեն վերագրուած բարեկարգութիւններն ալ, զորս պիտի յիշենք, կը ցուցնեն, թէ իսկապէս զատեալ մեկնեալ էր յամենայնէ աշխարհային խլրտմանց (ԽՉԿ. 9), և կնճռոտ ժամանակին պահանջած գործի մարդը չէր, որ Աստուածատուր անոր վրայ կարենար մտադրութիւն դարձնել։ Կ՚երևի թէ իր շուրջն ալ ուշադրութիւն գրաւող մէկ մը չտեսաւ. և նոյն իսկ պատահական արկածով մը մեռնելը՝ առիթ չներկայեց Մայրաթոռին յաջորդութեան վրայ մտածելու։ Այսպէս թէ այնպէս պարագաները դժուար կացութիւն մը կազմած էին, և հայրապետական աթոռին երկար ատեն պարապ մնալը կը սպառնային։

« 1942. Մայրաթոռի Կացութիւն   |   1944. Ընտրութիւն և Նախընթաց »
© Gratun.org