Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կարապետ Բ. Ուլնեցի

1947. Կարծիքին Շարժառիթը

Եղելութեան վրայ պէտք եղած տեսութիւններ պարզելէն ետքը, չէինք ուզեր հետազօտել, թէ ինչ պարագայ կրնար Երեւանեցին յորդորել այդպէս զինուելու Կոլոտին դէմ, որ թէպէտ նոր և բացառիկ քայլով մը, բայց բացառիկ պարագայէ ստիպուած, կը յաջողէր բացառիկ կերպով հայրապետական աթոռին յաջողութիւնը ապահովել, և Հայ եկեղեցին երկարատև անգլուխ մնալու վտանգէն ազատել։ Մեր տեսութեամբ կրնայ ենթադրուիլ, թէ Երեւանեցի կաթողիկոսը նախանձայոյզ զգացումէ մղուած ըլլայ Մայրաթոռոյ բարձրութիւնն ու իրաւասութիւնը պաշտպանելու. սակայն այս տեսութիւնն ալ իրական և իսկական հիմ մը չունի, և յուզուելու առիթ չ՚ընծայեր, զի Կոլոտ ոչ մի կերպով Մայրաթոռի իրաւունքներուն վնասել ուզած չէր, և իր գործն ալ միջնորդի դերէն անդին չէր անցնէր։ Աւելի հաւանական կը կարծենք ըսել, թէ Երեւանեցին՝ կաթողիկոսական աթոռին վրայ գտնուելով, կը փափաքէր ամէն գործ իր հրամանին ներքև առնուլ, ինչպէս իրեն տարապայման տարածեալ գործունէութենէն ալ կը գուշակուի։ Արդ՝ տեսնելով որ Տաճկաստանի գործերուն նկատմամբ իր ձգտումները արգելք կը գտնէին Կ. Պոլսոյ պատրիարքներուն իրաւասութենէն, և կարծելով որ այդ գրութիւնը Կոլոտի օրէն և Կարապետի ընտրութենէն սկիզբն առած է, իր բոլոր զայրոյթը թափած է արդէն վախճանած Կոլոտի գլուխն, որով ընդդիմախոսի հանդիպելու վտանգէն ալ զերծ կը մնար։ Այդ տեսութեան կը նպաստէ դիտել, որ Սիմէոն շատ երկարօրէն կը խոսի նախորդ կաթողիկոսներու Օսմանեան վեհապետներու հետ ուղղակի յարաբերութիւն պահելուն վրայ (ՋԱՄ. 234-238), ինչ որ իրեն հնար չեղաւ, թէպէտ շատ ձգտեցաւ այդ նպատակին, և մինչև իսկ ուզեց Կ. Պոլսոյ մէջ կաթողիկոսական փոխանորդութիւն հաստատել պատրիարքական իշխանութեան վրայ ուղղակի ազդեցութիւն բանեցնելու համար։ Սակայն պատրիարք և ժողովուրդ դէմ դրին, և Սիմէոնի խորհուրդը խափանեցաւ (ՋԱՄ. Բ. 49) և երբ պատրիարքական իշխանութիւնը իրեն դէմ գտաւ, ներկաները մոռնալով՝ Կոլոտի վրայ միտքը սևեռեց, և Կոլոտի վրայ թափեց իր ցասումը։ Այդ մեր խորհրդածութիւնները կը հաստատուին նոյն իսկ Կ. Պոլսոյ աթոռին դէմ խիստ ակնարկներովը։ Տաճկաստանի վիճակներուն ուղղակի պատրիարքութեան ներքև անցնելու կէտն ալ շոշափելով։ Սիմէոն կը գրէ, թէ սկսան ընդվզիլ և ամբարտաւանիլ յանդըր նստող առաջնորդքն, թողուլ զհոգևորն կանոն, և առ յոտն արկանել զպատիւն հայրապետին, և թէ ի Պոլիս նստող փաթրիկ կոչեցեալքն, գնալով և յամբարտաւանութենէ ի յամբարտաւանութիւն, և զիշխանութիւնն նորին, այսինքն Մայր աթոռին, ի յինքեանս գրաւելով, հեստեցան ի ճանապարհէն ճշմարտութեան (ՋԱՄ. 56)։ Մենք ուզեցինք Սիմէոն Երևանեցիի տարօրինակ տեսութեան, և Կոլոտի պէս կարող և արդիւնաւոր և արժանաւոր անձի մը վրայ յայտնած ձախող գաղափարին ուստը բացատրել, ապաթէոչ ոչ մի հիմնական պէտք չունէինք Կարապետի ընտրութեան վրայ ծանրանալու, կամ Կոլոտի նախաձեռնութիւնը ջատագովելու, զի համարձակապէս օրինաւոր և օգտակար եղած կը գտնենք բացառիկ պարագաներու ներքև կատարուած բացառիկ կարգադրութիւնը։

« 1946. Կարծիքին Հերքումը   |   1948. Կարապետի Գործերը »
© Gratun.org