Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կարապետ Բ. Ուլնեցի

1950. Կանոններուն Վերլուծումը

Այդ երեք կանոնները կ՚արժէր թերևս Հաննայի տուած բնագրական ձևովը յառաջ բերել (ՀՆՆ. 157), բայց մենք նախընտրած ենք բացատրական ոճով վեր լուծել այդ տեսակ գրուածները։ Առաջին կանոնը կարգիլէ որ պատրիարք կամ վէքիլ չկարենայ ըլլալ եկամուտ ոք, և այդ կոչումին պարագաները մեկնելով, եկամուտ կը սեպէ այն որ, 1. ի սուրբ Երուսաղէմ չիցէ սնեալ և 2. կատարելապէս Հին և Նոր կտակարանաց աշակերտեալ և 3. զամենայն զելս և զմուտս սրբոյն Երուսաղէմայ աթոռոյն չիցէ իմացեալ, և 4. բազմաւ ժամանակաւ չիցէ վարժեալ յամենայն գործս սրբոյ Երուսաղէմի։ Այդ չորս պարագաներ վանքին միաբան չեղողը պատրիարք չի կրնար ընտրուիլ (ԱՍՏ. Բ. 11)։ Սակայն ի սուրբ Երուսաղէմ սնեալ ըսելը Երուսաղէմի միաբան ըսել չէ, մանաւանդ որ միւս երեքը պարզապէս Երուսաղէմի գործերուն հմտութիւն կենթադրեն, որ առանց միաբան ըլլալու ալ կը ստացուի։ Բացասական կողմէն կարգելուին մարդահաճութեան և սնափառութեան աղագաւ եղած ընտրութիւնները, թէ արտաքուստ և կամ թէ ի ներքուստ , որով ներքուստ միաբան եղողներուն հետ հաւասար գիծի վրայ կը գրուին և ընտրելի կը նկատուին արտաքուստ եղողները, կամ միաբան չեղողներն ալ, ինչպէս էին Գրիգոր Շղթայակիրն ալ և իրեն յաջորդ ընտրուած Նալեանն ալ, որ Երուսաղէմի միաբան չէին, և հնար չէր բացարձակապէս այնպիսի կանոն մը հաստատել, որով Շղթայակիրի իսկ հրաժարիլ պէտք կըլլար։ Երկրորդ կանոնը կարգելէ Երուսաղէմի համար աշխարհական կամ կարգաւոր վերակացու և գլխաւոր գործակալ առնել, պապա և նազր անուամբ, և կամ այլ ինչ անուանակոչութեամբ։ Այս կանոնը եթէ շատ խստիւ իմացուէր, պիտի արգելէր Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքարանէն քննիչ կամ այցելու կամ բարեկարգիչ ալ յղել, սակայն Կ. Պոլսոյ աթոռը այդ իրաւունքը միշտ գործածեց, մինչև իսկ Ծայրագոյն Կառավարիչ ալ ղրկեց, իբրև առժամեայ պատրիարք և լիազոր իշխանութեամբ։ Որովհետև ուրիշ է բացառիկ պարագաներու ատեն ժամանակաւոր կարգադրութիւն մը, և ուրիշ է հաստատուն կերպով Երուսաղէմի մատակարարութիւնը Կ. Պոլսոյ պատրիարքութեան փոխանցելը, որ մինչև այսօր եղած չէ, և վերջին օրերը յղացուած միտքերը կանոնիս անհամաձայն կը ցուցնեն։ Ըստ այսմ երկրորդ կանոնին պարզապէս նպատակն է, Երուսաղէմի պատրիարքութիւնը Կ. Պոլսոյ պատրիարքութեան պաշտօնեաներու ձեռքով մատակարարելու դրութիւնը արգելել։ Այդ միտքն էր որ բացարձակապէս կը յայտնուի երրորդ կանոնին մէջ, որ կարգելու կցել և միացուցանել զպատրիարքութիւնն սրբոյն Սաղիմայ ընդ առաջնորդութեանն Կոստանդնուպոլսոյ, կամ այլ ինչ տեղւոյ, որպէսզի վնաս չհասնի Երուսաղէմի դիրքին, և չարգելէ անոր բացարձակ լինել ինքնին իշխանութեան (ՀՆՆ. 158)։ Ճիշդ այս երրորդն է երեք կանոններուն հիմնականը, և կարժէր զայն առաջին ընել, մինչև իսկ եթէ միակ ըլլար բաւական էր իսկական նպատակը յայտնել։

« 1949. Երուսաղէմի Կանոնները   |   1951. Բուն Նպատակը »
© Gratun.org