Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կարապետ Բ. Ուլնեցի

1955. Դաւիթ Բէգի Գործերը

Դաւիթ Սիւնին, ժողովուրդին Դաւիթ բէգը (§ 1941), վերջին պատերազմ մը մղած էր 1725-ին Ղափան արշաւող Թիւրքմէն բազմութեան դէմ, անստոյգ ելքով, զի թէպէտ մասնաւոր յաջողութիւններ ստացած էին ինքն և իրենները, սակայն արդէն մեռած էին Թորոս Ջավընդուրցին և Փարսատան Հալիձորեցին, գժտած էր Մխիթար Ղափանցին, գերի ինկած էր Ստեփանոս Շահումեանը, վիռաւորուած էր Պալի Փարսատանեան. բայց գժտեալը բարեկամացաւ, գերեալը ազատեցաւ, և վիրաւորեալը բժշկուեցաւ (ՉԱՄ. Գ. 791), և Դաւիթ իր կեդրոնը Շհներէ Հալիձոր փոխադրելով, պատեհ յարմար կը կարծէր հանդարտ կերպով կարգադրել գործերը իր երկրում (ԼԷՕ. Բ. 372)։ Ձմեռը խաղաղ անցաւ, բայց ահա 1726-ի սկիզբը նոր ասպարէզ բացուեցաւ Դաւիթի առջևը։ Օսմանեան բանակը արշաւեց Ղափանի գաւառը գրաւելու, և Հայեր մեծամասնութեամբ անձնատուր ըլլալու փութացին, Օսմանցիներու ահեղ անունին տպաւորութեան ներքև։ Օր մը Դաւիթ ինքզինքը միայն 17 հոգիով մնացած գտաւ, բայց շուտով 453 զինեալներ տեսաւ նա իր շուրջը Հալիձորի մէջ, ուր ապաւինեցան ևս երեք եպիսկոպոսներ, 13 քահանաներ, և 40 հաւատաւոր կուսաններ։ Դաւիթ մտացեծ մի՛ գուցէ Աստուծոյ դէմ գործ մը և ամբարտաւանութեան ձեռնարկ մը նկատուի իր դիմադրութիւնը, ուստի աղօթքով և հաղորդութեամբ ուզեց սիրտը հանդարտել։ Նոյնը ընել տուաւ իրեն հետ եղողներուն ալ, և ահա 1726 մարտ 5-ին, Մեծպահքի 13-րդ օրը, Հալիձորի առջև հասաւ 70,000-ի այլազգի բանակ մը, որուն մէջ կը գտնուէին նաև Նախիջևանի, Ագուլիսի, Ջահուկի, Ջավնդուրի և Բարկուշատի անձնատուր Հայ գունդերը, չհաշուելով ծառայութեանց և բեռնակրութեանց ստիպեալ գիւղացիներու բազմութիւնը (ՉԱՄ. Գ. 793)։ Յիշենք որ ճիշդ այդ շփոթ միջոցին կը կատարուէր Կ. Պոլսոյ մէջ Կարապետի ընտրութիւնն ու օծումը (§ 1944)։ Դաւիթի իր սակաւաթիւ գունդով՝ Օսմանցիներու բանակին վրայ տարած Հալիձորի յաղթութիւնը, Մեղրիի գրաւումը, և Հալիձորի երկրորդ պատերազմը, առասպելական վէպերու կարգը պիտի անցնէին, եթէ ականատես Շահումեան չլինէր պատմողը։ Դաւիթ յարաբերութեան մտած էր Պարսից օրինաւոր թագաւոր կարծուած Թահմազի հետ, որ Դաւիթի քաջութիւնը տեսնելով, զայն ընդհանուր հրամանատար նշանակեց իր գունդերուն, և այս անգամ Դաւիթ նոր դիրքով և նոր աշխոյժով կրկին գործի ձեռնարկեց 1727-ին, իբր ինքնագլուխ իշխան։ Կարծես թէ Օրիի եղած Հայոց ազատագրութեան արշալոյսը կը ծագէր։ Դաւիթ յաջողութիւն ունեցաւ Մեղրիի և Օրտուպատի վրայ, Ագուլիս ալ մտաւ, բայց Հայոց դաւաճանութեամբ թողուլ պարտաւորուեցաւ, թէպէտ յաղթական նահանջով մը։ Բայց Դաւիթի նոր դիրքը ճշմարիտ յաջողութեան առհաւատչեայ չեղաւ. Պարսիկ գունդեր օգնութենէ աւելի շփոթութիւն կը բերէին։ Հայերու մէջ զօրացաւ նախանձ ու հակառակութիւնը, և շատերը գոհացուցիչ գտան Օսմանեան տիրապետութեան ներքև մտնելը։ Դաւիթ ալ հիւանդացաւ անտանելի աշխատութեանց երեսէն, Հալիձոր դարձաւ, և 1728-ին սկիզբը մեռաւ այն տեղ, նոր տարւոյն նոր գործունէութեան ձեռնարկելէ առաջ։ Այդ առ երեսս հանդարտութեան միջոցն է, ուսկից քաջալերուած Կարապետ կաթողիկոս Էջմիածին կը դառնար (§ 1954

« 1954. Կարապետ Յէջմիածին   |   1956. Շարժումին Վերջը »
© Gratun.org